Hiro Arikawa: Το χρονικό ενός πολυταξιδεμένου γάτου

Από τον Παπουτσωμένο γάτο του Σαρλ Περό μέχρι τον Μπεγκεμότ του Μιχαήλ Μπουλγκάκοφ (Ο Μαιτρ και η Μαργαρίτα) και από τον γάτο του Τσεσάιρ του Λιούις Κάρολ (Η Αλίκη στη χώρα των θαυμάτων)  μέχρι τον Μαύρο γάτο του Έντγκαρ Άλαν Πόε, οι γάτες είναι από τα πιο δημοφιλή τετράποδα που συναντάμε στη μυθοπλασία. Και όχι άδικα: είναι πανέξυπνες, παιχνιδιάρες, κατανοούν τη σχέση αιτίας – αποτελέσματος, διαθέτουν θαυμαστό ένστικτο και έχουν συνειδητά επιλέξει να κρατούν υπό έλεγχο την άγρια φύση τους έτσι ώστε να μπορούν να συνυπάρχουν με τους ανθρώπους, για τους οποίους πάντα ένιωθαν οικειότητα και είχαν μαζί τους μια ιδιαίτερη σχέση.

Αυτά τα χαρακτηριστικά έχει και ο Νάνα, ο βασικός ήρωας και, εν μέρει, αφηγητής του Χρονικού ενός  πολυταξιδεμένου γάτου της Χίρο Αρικάουα. Το μυθιστόρημα της Γιαπωνέζας συγγραφέα έχει γίνει παγκόσμιο best seller και κυκλοφορεί τώρα και στα ελληνικά με την ωραία μετάφραση, από τα αγγλικά, της Αλεξάνδρας Κονταξάκη.

Ο Νάνα είναι ένας πολύ σπάνιος γάτος γιατί είναι τρίχρωμος αρσενικός. Τα τρίχρωμα γατιά είναι σχεδόν πάντα θηλυκά, γι’ αυτό και στην Ιαπωνία πιστεύουν ότι τα αντίστοιχα αρσενικά φέρνουν μεγάλη τύχη. Ο Νάνα επιλέγει για αφεντικό του τον νεαρό Σατόρου όταν τον χτυπάει ένα αυτοκίνητο και χρειάζεται άμεση φροντίδα. Από εκείνη τη στιγμή, ο Νάνα δεν είναι πια ένας αδέσποτος γάτος, αποκτά όνομα, σπίτι και έναν υπέροχο φίλο. Ο άνθρωπος και ο γάτος είναι αχώριστοι για πέντε περίπου χρόνια. Μια μέρα, εντελώς αναπάντεχα, ο Σατόρου αναγκάζεται να βρει ένα άλλο σπίτι για τον Νάνα, λόγω “αναπόδραστων περιστάσεων”, στις οποίες αποφεύγει να αναφερθεί πιο συγκεκριμένα. Ξεκινούν μαζί λοιπόν ένα ταξίδι για να συναντήσουν παλιούς φίλους του Σατόρου, αναζητώντας το επόμενο αφεντικό του γάτου. Ο Κόσκε, συμμαθητής του Σατόρου από το δημοτικό, ο Γιοσιμίνε, φίλος που απέκτησε στο γυμνάσιο, και ο Σούγκι με την Τσικάκο, συμμαθητές του στο λύκειο και, κατόπιν, συμφοιτητές του, είναι όλοι υποψήφιοι για να υιοθετήσουν τον Νάνα όταν ο Σατόρου δεν θα μπορεί πια να τον φροντίζει, για κάποιον λόγο που δεν αναφέρει όποτε τον ρωτάνε. Ωστόσο ο Νάνα δεν είναι διατεθειμένος να απομακρυνθεί από τον αγαπημένο του φίλο και καταφέρνει κάθε φορά με την πονηριά του να σαμποτάρει την όποια προσπάθεια υιοθεσίας.

Με ανεπιτήδευτη ευαισθησία, αρμονία και καθαρότητα λόγου – στοιχεία που συναντάμε πολύ συχνά στα λογοτεχνικά έργα που μας έρχονται από τη χώρα του Ανατέλλοντος Ηλίου – η Χίρο Αρικάουα μας προσκαλεί να ακολουθήσουμε τον Νάνα και τον Σατόρου σ’ ένα πολύτιμο ταξίδι ζωής, αυτογνωσίας και συναισθηματικής ωρίμανσης. Καθώς οι δύο ήρωες επισκέπτονται τους παλιούς φίλους του Σατόρου, έρχεται στο προσκήνιο το παρελθόν κι έτσι μας δίνεται η ευκαιρία να τον γνωρίσουμε καλύτερα και να μάθουμε τι τον συνδέει με αυτούς τους ανθρώπους. Η αφήγηση μοιράζεται ανάμεσα στον Νάνα με την αφοπλιστική γατίσια οπτική και λογική, και την αντικειμενική, ουδέτερη ματιά της συγγραφέα που επεμβαίνει κατά διαστήματα για να δώσει τις απαραίτητες εξηγήσεις και πληροφορίες σε τρίτο πρόσωπο. Οι αναδρομές στο παρελθόν δεν είναι απλώς αναμνήσεις, είναι ιστορίες που καθόρισαν σε μεγάλο βαθμό την εξέλιξη του Σατόρου, των φίλων του, αλλά και του Νάνα.

Ο Σατόρου είναι, ουσιαστικά, ο δεύτερος πρωταγωνιστής. Είναι ένας άνθρωπος ευγενικός, υπομονετικός, με μεγαλείο ψυχής. Έχει μια θυμοσοφία και μια φιλοσοφική θεώρηση της ζωής. Παρ’ όλο που, κατά την παιδική του ηλικία, του συνέβη κάτι τραγικό, δεν θεωρεί ότι η ζωή του έχει φερθεί άδικα. Δέχεται τα γεγονότα όπως έρχονται και κάνει το καλύτερο που μπορεί για τον εαυτό του και τους άλλους. Σε μια αναλογία, είναι το αντίστοιχο του Νάνα. Οι δυο τους έχουν πάρα πολλά κοινά, που δεν περιορίζονται απλώς στον χαρακτήρα τους. Ο γάτος, με την αθωότητα και την πρωτογένεια της φύσης του, ενθουσιάζεται με το ταξίδι και δεν θέλει με τίποτα να χαλάσει αυτή η εκπληκτική διασκεδαστική εμπειρία με τον φίλο του. Κάθε φορά που πηγαίνουν σε ένα καινούριο, γι’ αυτόν, σπίτι, δε βλέπει την ώρα να φύγουν και πάλι για να συνεχίσουν την ατελείωτη βόλτα τους: “Ας ξαναπάρουμε τους δρόμους! […] Σ’ αυτό το τελευταίο ταξίδι, ας δούμε πολλά υπέροχα πράγματα. Ας δώσουμε όρκο ότι θα απολαύσουμε όσο περισσότερες εικόνες μπορούμε.” Απολαμβάνει τη φύση, την εξοχή, τη γνωριμία με τα ζώα που βλέπει στους μαγευτικούς αγρούς της εξοχικής Ιαπωνίας και με τα άλλα κατοικίδια που συναντά στα σπίτια, ακόμα και τη θάλασσα που τον τρομάζει.

Αυτό το ταξίδι είναι και για τον Σατόρου μια διαδρομή συναισθηματικών αλλά και κυριολεκτικών ανακαλύψεων. Κλείνει λογαριασμούς, τακτοποιεί εκκρεμότητες, βάζει τα πράγματα στη θέση τους. Ξαναβρίσκει τους φίλους του και γίνεται ο συνδετικός κρίκος που τους φέρνει και πάλι όλους κοντά. Μέσω του Σατόρου, άλλοι θα γίνουν πιο αποφασιστικοί, άλλοι λιγότερο ζηλιάρηδες, άλλοι θα μάθουν ν’ αγαπούν λίγο περισσότερο. Τόσο ο Νάνα όσο και ο Σατόρου κάνουν όλους γύρω τους καλύτερους ανθρώπους. Το όνομα του Νάνα σημαίνει εφτά – τον ονόμασε έτσι ο Σατόρου εξαιτίας του σχήματος της τσιγκελωτής ουράς του. Το εφτά είναι τυχερός αριθμός, και ο Νάνα είναι γατάκι που φέρνει τύχη. Ωστόσο και ο Σατόρου, απ’ ό,τι φαίνεται, φέρνει καλή τύχη στους φίλους του. Άλλωστε και το δικό του όνομα έχει ιδιαίτερη σημασία, θα πει σοφός, διορατικός – κάτι που τον περιγράφει απόλυτα. Μοιάζουν λοιπόν ο ένας στον άλλον, λες και ο Νάνα είναι η γατίσια εκδοχή του Σατόρου, και ο Σατόρου η ανθρώπινη εκδοχή του Νάνα.

Η Χίρο Αρικάουα μας προσφέρει μια βαθιά συγκινητική αλληγορία για τη δύναμη της ψυχής, το πραγματικό νόημα της φιλίας, την αγάπη χωρίς όρια. Η ζωή δεν έχει πάντα χαρούμενα γυρίσματα, κι αυτό είναι κάτι που τόσο ο Σατόρου όσο και ο Νάνα το ξέρουν πάρα πολύ καλά. Σημασία έχει να απολαμβάνει κανείς την κάθε μέρα και να προσπαθεί για το καλύτερο με τα μέσα που έχει στη διάθεσή του.

“Αυτό ήταν το τελευταίο μας ταξίδι. Ως το τέλος του, ας δούμε πράγματα εκπληκτικά! Ας περάσουμε τον χρόνο μας απολαμβάνοντας όσο περισσότερες θεσπέσιες εικόνες μπορούμε.”

Οι όμορφες αναμνήσεις από αυτούς που αγαπάμε και από όλα τα ωραία πράγματα που έχουμε ζήσει και έχουμε δει μάς δίνουν τη δύναμη να συνεχίζουμε – κι αυτά πρέπει, εν τέλει, να κρατάμε και να τα φυλάμε πάντα στην καρδιά μας.


Δημοσιεύτηκε στο DIASTIXO τον Ιανουάριο του 2019
https://diastixo.gr/kritikes/xenipezografia/11485-polytaksidemenos-gatou

John Connolly: Φονικό Είδος

Σε μια απομακρυσμένη περιοχή του βόρειου Μέιν, η Γκρέις Πελτιέ, μεταπτυχιακή φοιτήτρια, εντοπίζεται νεκρή στο αυτοκίνητό της. Όλα δείχνουν ότι πρόκειται για αυτοκτονία, ωστόσο ούτε ο πατέρας της ούτε και ο πρώην γερουσιαστής Τζακ Μερσιέ, που έχει προσωπικούς λόγους να ενδιαφέρεται για την υπόθεση, έχουν πειστεί γι’ αυτό. Αναθέτουν από κοινού στον Τσάρλι Πάρκερ, πρώην αστυνομικό και νυν ιδιωτικό ντετέκτιβ, να εξετάσει τα δεδομένα, ελπίζοντας ότι θα καταφέρει να φτάσει στους πιθανούς δολοφόνους της κοπέλας. Στο μεταξύ, εργάτες στην περιοχή του Ιγκλ Λέικ έρχονται αντιμέτωποι με ένα μακάβριο εύρημα: έναν ομαδικό τάφο στις όχθες μια λίμνης. Τα πτώματα, από τα οποία ελάχιστα απομεινάρια έχουν πλέον διασωθεί, ανήκουν όλα στα μέλη μιας θρησκευτικής κοινότητας, για την οποία η Γκρέις έκανε έρευνες καθώς ήταν το θέμα της διατριβής της. Αναζητώντας απαντήσεις, ο Τσάρλι Πάρκερ αρχίζει σιγά σιγά να ξεκλειδώνει έναν σκοτεινό κόσμο, απελευθερώνοντας δολοφονικές δυνάμεις που δρουν ανεξέλεγκτα, σκορπίζοντας τον θάνατο στο πέρασμά τους.

Το αστυνομικό θρίλερ Φονικό Είδος, που κυκλοφορεί στα ελληνικά σε δεύτερη έκδοση με την εξαιρετική μετάφραση του Πητ Κωνσταντέα, είναι η τρίτη ιστορία του Τζον Κόνολι με ήρωα τον Τσάρλι Πάρκερ. Η πρώτη φορά που ο ιδιόρρυθμος ιδιωτικός ντετέκτιβ συστήθηκε στο αναγνωστικό κοινό ήταν με το Κάθε Νεκρό Πράγμα (1999), το οποίο ήταν, παρεμπιπτόντως, και το πρώτο βιβλίο του  Κόνολι, ενώ φέτος πρόκειται να κυκλοφορήσει το δέκατο ένατο μυθιστόρημα της σειράς, με τον τίτλο A Book of Bones (Το Βιβλίο των Οστών). 

Ο πολυβραβευμένος Τζον Κόνολι γεννήθηκε στο Δουβλίνο το 1968. Σπούδασε αγγλική φιλολογία και δημοσιογραφία, και έχει εκδώσει έως τώρα πολυάριθμα μυθιστορήματα, καθώς και συλλογές διηγημάτων. Τα πιο γνωστά του βιβλία είναι εκείνα που ανήκουν στη σειρά με ήρωα τον Τσάρλι Πάρκερ, ενώ έχει γράψει και μυθιστορήματα μυστηρίου και φαντασίας για εφήβους. Ο Κόνολι είναι συγγραφέας με μοναδικό ταλέντο και μια ιδιοφυή, γοητευτική γραφή που μαγνητίζει με την αμεσότητα και τον λυρισμό της, τη δεξιοτεχνική απόδοση του τρόμου και τις λεπτές χιουμοριστικές πινελιές όπου χρειάζεται. Στο Φονικό Είδος στήνει με απόλυτη αρτιότητα το υποβλητικό σκηνικό και την ατμόσφαιρα της ιστορίας του από τις πρώτες κιόλας φράσεις, οριοθετώντας την πεμπτουσία της. Στη συνέχεια αρχίζει να εντάσσει με μαεστρία ένα – ένα τα στοιχεία – κλειδιά, άλλοτε υπαινικτικά και άλλοτε πιο ξεκάθαρα, ισορροπώντας πάντα, όπως τόσο καλά ξέρει, ανάμεσα στο ρεαλιστικό και το μεταφυσικό, με την ύπαιθρο του Μέιν σαν καμβά και βασικό χώρο δράσης. 

Ο Τσάρλι Πάρκερ αφηγείται την ιστορία σε πρώτο πρόσωπο, επομένως βλέπουμε κι εμείς τον υπαρκτό κόσμο με τον ασυνήθιστο τρόπο με τον οποίο εκείνος τον αντιλαμβάνεται. Η διαίσθησή του τού επιτρέπει να βλέπει τα γεγονότα πριν συμβούν ή να γίνεται μάρτυρας ενώ συμβαίνουν, χωρίς να είναι ο ίδιος εκεί. Χάρις στην συναισθησία του, αντιλαμβάνεται αλλαγές στον χώρο γύρω του που περνούν απαρατήρητες από τους άλλους. Όταν για παράδειγμα εισβάλλει ένα κακό στοιχείο, ο Τσάρλι νιώθει τον αέρα να αλλοιώνεται. Κάποια στιγμή που γυρίζει σπίτι του ενώ το έχουν παραβιάσει, χωρίς ακόμα να ξέρει τι έχει συμβεί ή αν όντως έχει συμβεί κάτι, έχει την αίσθηση ότι στοιχεία του περιβάλλοντος χώρου και της ατμόσφαιρας έχουν μετατοπιστεί. Είναι αλαφροΐσκιωτος, βλέπει φαντάσματα και επικοινωνεί με τους νεκρούς, οι οποίοι του στέλνουν μηνύματα και τον καθοδηγούν. Είναι σαν ένας ενδιάμεσος που συνδέει τον κόσμο των ζωντανών με την αόρατη διάσταση των νεκρών, ένας άγγελος που τιμωρεί τους κακούς, καθοδηγούμενος από εκείνους που αποσπάστηκαν βίαια από τη ζωή. Εσκεμμένα το μεταφυσικό – υπερφυσικό στοιχείο μένει ασαφές: δεν ξέρουμε ποτέ αν ο κόσμος των σκιών που μπορεί και βλέπει ο Τσάρλι υπάρχει όντως ή είναι αποκύημα της φαντασίας του. Απόρροια, ίσως, της τραγωδίας που έχει βιώσει στο παρελθόν και τον έχει τσακίσει ανεπανόρθωτα, ίσως μια απελπισμένη προσπάθεια  να επικοινωνήσει με τους αγαπημένους του. Άλλωστε και ο ίδιος ο Τσάρλι μοιάζει να μην ανήκει εντελώς στον κόσμο που τον περιβάλλει. 

Ο ήρωας του Κόνολι είναι μοναχικός, ελαφρώς αντικοινωνικός, με ελάχιστους φίλους οι οποίοι, ωστόσο, του είναι πιστοί μέχρι το κόκαλο και για τους οποίους νοιάζεται πολύ περισσότερο απ’ όσο αφήνει να φανεί. Η Ρέιτσελ, η κοπέλα του, είναι μια ήρεμη, εξισορροπητική δύναμη στη ζωή του. Οι συνεργάτες του, ο Λούις, πληρωμένος δολοφόνος υψηλών προδιαγραφών, και ο Έιντζελ, υπερταλαντούχος διαρρήκτης, είναι οι άνθρωποι που εμπιστεύεται, που του συμπαραστέκονται, που τον προστατεύουν ακόμα και με την ίδια τους τη ζωή, αν χρειαστεί. Η έρευνα του Τσάρλι είναι επίπονη και εξαιρετικά επικίνδυνη, τόσο για τον ίδιο όσο και για τους δικούς του ανθρώπους. Σύντομα διαπιστώνει ότι οι ρίζες του κακού είναι καλά κρυμμένες στο μακρινό παρελθόν, και οι απολήξεις τους είναι γραπωμένες στο παρόν, αναζητώντας απλώς μια αφορμή, ένα στραβοπάτημα, ένα “κάλεσμα” για να ξεπεταχτούν, παγιδεύοντας όλο και περισσότερα θύματα στον φονικό τους ιστό. Ο μόνος τρόπος να εξολοθρευτεί το κακό είναι κατά πρόσωπο, σε μια αναμέτρηση όπου ο Τσάρλι, μαζί με τον φύλακα άγγελό του, θα αναλάβουν τον ρόλο των εντεταλμένων τιμωρών του.

“Ζούμε σ’ έναν κόσμο – κερήθρα”, λέει σιβυλλικά στον πρόλογο ο Κόνολι, συνδέοντας άμεσα και αμετάκλητα την ιστορία του με έναν ισχυρό συμβολισμό, ο οποίος στην πορεία θα αποκαλύψει κι άλλες πτυχές, κι άλλες εκδοχές, ακόμα πιο τρομακτικές από εκείνες που αρχικά υποψιαζόμαστε. Ο Τσάρλι πραγματοποιεί μια κάθοδο στον Άδη καθώς σιγά σιγά μπαίνει όλο και πιο βαθιά στην καρδιά του κόσμου – κερήθρας, ξεσκεπάζοντας παράλληλα τα μύχια της ψυχής ανθρώπινων πλασμάτων που μόνο κατ’ επίφαση ανήκουν στην ανθρώπινη ράτσα: οι σκέψεις τους, οι πράξεις τους, η όψη τους, η ύπαρξή τους η ίδια, παραπέμπουν σε κάτι άλλο, κάτι φρικιαστικά αλλόκοσμο, κάτι που τους συνδέει με πλάσματα που η φύση εξόπλισε με φονικά ένστικτα και μέσα, με σκοπό απλώς να τα βοηθήσει να επιβιώσουν, ωστόσο στα χέρια ανθρώπων τα μέσα αυτά γίνονται εργαλεία δολοφονικών πράξεων. Η δυνατή εικονοπλασία με τα έντομα, τα ερπετά και τα τρωκτικά εντείνει τη αίσθηση ότι κάτω από την φλούδα του ορατού κόσμου ζει και κινείται ένας άλλος – αόρατος, σκοτεινός, επικίνδυνος. Ιδίως τα έντομα κυριαρχούν, είτε σαν αθώα πλάσματα που απλώς περιφέρονται στον αέρα, είτε σαν δολοφονικά όπλα στα χέρια διεστραμμένων ανθρώπων, είτε σαν αθέλητα κομμάτια εικαστικών εγκαταστάσεων που κόβουν την ανάσα, είτε βρίσκοντας την τρομακτική αντιστοιχία τους σε ανθρώπους με τους οποίους μοιάζουν να συσχετίζονται. Ο Κόνολι καθηλώνει περιγράφοντας με ανατριχιαστικές λεπτομέρειες τα σκηνικά των φόνων, συγκινεί με τον λυρισμό και την ευαισθησία του στις οραματικές συναντήσεις του Τσάρλι με τους αόρατους οδηγούς του, δημιουργεί ένα κλίμα τρόμου απόλυτα εμβυθιστικό.

Σίγουρα οι πιο ψαγμένοι αναγνώστες θα υποψιαστούν τις συνειδητές ή υποσυνείδητες πηγές έμπνευσης του Κόνολι – έρχονται απόηχοι από τα Φαινόμενα, το ανυπέρβλητο θρίλερ του Ντάριο Αρτζέντο, ή το Απαγορευμένο, το εμβληματικό διήγημα του Κλάιβ Μπάρκερ σε ορισμένες σκηνές – ωστόσο ο Κόνολι έχει το ταλέντο να μετουσιώνει τις επιρροές του σε κάτι ολοκληρωτικά δικό του, να εντάσσει τα γνώριμα σημεία αναφοράς στο μαγευτικά ανατριχιαστικό σύμπαν που τόσο αριστοτεχνικά δημιουργεί. Το Φονικό Είδος είναι ένα αριστουργηματικό ψυχολογικό θρίλερ που σε στοιχειώνει, με όλη τη σημασία της λέξης.


Δημοσιεύτηκε στο DIASTIXO τον Ιανουάριο του 2019

https://diastixo.gr/kritikes/xenipezografia/11432-foniko-eidos