John Connolly: Στο Λευκό Δρόμο

Ο Τζον Κόνολι κατέχει μια ξεχωριστή θέση στον χώρο της σύγχρονης αστυνομικής λογοτεχνίας, και όχι άδικα. Οι ιστορίες του είναι άρτιες, αριστοτεχνικά δομημένες, με δυνατούς χαρακτήρες και σφιχτοδεμένη πλοκή που κρατάει αμείωτο το ενδιαφέρον από την αρχή μέχρι το τέλος. Κατέχει επίσης μια ξεχωριστή θέση στις καρδιές των αναγνωστών που αγαπούν (και) τα αστυνομικά μυθιστορήματα -  και πάλι όχι άδικα: η γραφή του είναι γοητευτική, με μια διάχυτη διακριτική ποιητικότητα και έχει τη σχεδόν μαγική ικανότητα να σε βάζει έντεχνα μέσα στον μύθο, κάνοντάς σε να συμπάσχεις με τους καλούς ήρωές του μ’ έναν τρόπο απόλυτα φυσικό, αποζητώντας τη δικαίωση μαζί τους.

Η πολυπρόσωπη, πολυεπίπεδη και λαβυρινθώδης ιστορία που διαδραματίζεται στον “Λευκό Δρόμο” αποτελεί την τέταρτη περιπέτεια της σειράς του Τζον Κόνολι με ήρωα τον βασανισμένο ντετέκτιβ Τσάρλι Πάρκερ. Συναντάμε κι εδώ, εκτός από τον κεντρικό αυτόν πρωταγωνιστή, τους τρεις χαρακτήρες που είναι, ανεπίσημα, η ομάδα του: τη σύντροφό του Ρέιτσελ – την βρίσκουμε τώρα έγκυο στο παιδί του – και τους δύο περιθωριακούς βοηθούς και φίλους του, τον πρώην επαγγελματία εκτελεστή Λούις και τον Έιντζελ, που ήταν κλέφτης. Τρία πρόσωπα που έχουν πάντα ιδιαίτερη βαρύτητα καθώς είναι οι πιο στενοί φίλοι του Τσάρλι και ο ρόλος τους σε κάθε ιστορία, είτε μικρότερος είτε μεγαλύτερος, είναι σημαντικός.

Το βασικό αστυνομικό μυστήριο στρέφεται γύρω από τη δολοφονία της Μάριαν Λαρούς, μιας πλούσιας λευκής κοπέλας από ισχυρή οικογένεια, που αποδίδεται στον Έιτις Τζόουνς, τον μαύρο εραστή της από κατώτερη κοινωνική τάξη. Ωστόσο αυτή είναι μονάχα η απόληξη μιας περίπλοκης ιστορίας που οι ρίζες της πάνε πίσω στο παρελθόν και απλώνονται σε έκταση πολύ μεγαλύτερη απ’ όσο φαίνεται αρχικά, επηρεάζοντας μοιραία ζωές και καταστάσεις. Κρυμμένα μυστικά έρχονται στην επιφάνεια, μυστήρια του παρελθόντος αποκαλύπτονται αναπάντεχα. Άλλωστε όπως διαπιστώνει (όχι και τόσο) σιβυλλικά ο Τσάρλι κάποια στιγμή: “Δεν είμαστε παγιδευμένοι μόνο στη δική μας ιστορία, αλλά και στην ιστορία όσων επιλέγουμε να μοιραστούν τη ζωή μαζί μας” (σ. 107). Μια φράση που δίνει απόλυτα το στίγμα της υπόθεσης και είναι σκόπιμο να την έχουμε συνεχώς στο μυαλό μας καθώς τη βρίσκουμε μπροστά μας σε πολλές διαφορετικές εκφάνσεις. Γιατί στον απόηχο από το “Φονικό Είδος”, το συγκλονιστικό ψυχολογικό θρίλερ που είχε προηγηθεί και του οποίου ο εφιαλτικός κόσμος είχε θέσει σε δοκιμασία τα όρια της αντοχής του ευφυέστατου αλλά συναισθηματικά τσακισμένου ήρωα, αυτή εδώ η περιπέτεια μετατοπίζει μεν τη δράση σε έναν άλλο χώρο αρχικά, ωστόσο είναι θέμα χρόνου μέχρι να αρχίσουν να βγαίνουν σιγά – σιγά στην επιφάνεια οι λεπτομέρειες που σχετίζονται άρρηκτα με το παρελθόν και το επαναφέρουν, όσο κι αν επιθυμούν κάποιοι από τους εμπλεκόμενους να το ξεχάσουν. Κι αυτό δεν έχει να κάνει μόνο με τα θύματα και τους θύτες των εγκληματικών πράξεων, αλλά και με τον ίδιο τον Τσάρλι. Δεν είναι καθόλου τυχαίο το μότο που έχει επιλέξει ο Κόνολι για το πρώτο μέρος του βιβλίου, το απόσπασμα από την ενότητα “Τι είπε ο κεραυνός” της “Έρημης Χώρας” του Έλιοτ (“Ποιος είναι ο τρίτος που περπατεί πάντα στο πλάι σου; […] όταν κοιτάζω εμπρός τον άσπρο δρόμο / Υπάρχει πάντα κάποιος που περπατεί στο πλάι σου [...]”), ένα κομμάτι που ταιριάζει απόλυτα στον Τσάρλι και την ικανότητά του – ευχή και κατάρα – να αντιλαμβάνεται γύρω του την φασματική παρουσία νεκρών ανθρώπων.

Για μια ακόμη φορά, το μεταφυσικό στοιχείο μπλέκεται με το ρεαλιστικό, με τα όρια να είναι, τις περισσότερες φορές, δυσδιάκριτα. Ο Τσάρλι βλέπει μπροστά του πράγματα που, είτε εν μέρει είτε συνολικά, είναι ανεξήγητα για τον κοινό νου. Πρόκειται για οράματα, για διαστρεβλωμένες εκδοχές της πραγματικότητας, για παραισθήσεις ενός ανθρώπου ο οποίος ουσιαστικά δεν έχει ακόμα βγει από την περίοδο του πένθους και υποσυνείδητα αναζητά τρόπους για να επικοινωνήσει με τα αγαπημένα του πρόσωπα που έχουν χαθεί, ή μήπως ο άυλος κόσμος είναι πάντα εδώ, απλώς ορισμένοι μόνο έχουν το χάρισμα να τον βλέπουν και να επικοινωνούν μαζί του; Ένα πολύ αβανταδόρικο μοτίβο που επανέρχεται στις ιστορίες του Τσάρλι και ο Κόνολι εσκεμμένα το αφήνει κάπως αόριστο, ώστε να μην είναι ξεκάθαρο, μέχρι ένα σημείο τουλάχιστον, τι ακριβώς συμβαίνει. Ο Τσάρλι ισορροπεί επικίνδυνα ανάμεσα στους δύο κόσμους, των ζωντανών και των νεκρών, και η κάθε περιπέτεια είναι γι’ αυτόν και μία κάθοδος στην Κόλαση, όχι μόνο επειδή οι κακοί αντιπροσωπεύουν το δαιμονικό στοιχείο, αλλά και επειδή κάποιες ψυχές περιμένουν απ’ αυτόν την αποκατάσταση της δικαιοσύνης. Ο Τσάρλι ενεργεί σαν ένας άγγελος – τιμωρός, αλλά ως εκπρόσωπος του καλού αναπόφευκτα δημιουργεί πολλούς εχθρούς. Η σατανική πλευρά των ανθρώπων ξεπερνάει κατά πολύ τους υπαρκτούς ή μη δαίμονες του Κάτω Κόσμου, αφού οι άνθρωποι κάνουν κακό συνειδητά, υπολογίζουν και προετοιμάζουν λεπτομερώς πράξεις εκδικητικές. Αυτό είναι κάτι που ο Τσάρλι το ξέρει πολύ καλά ήδη, και το βιώνει και πάλι σ’ αυτή την περιπέτεια. Καταδιώκεται ύπουλα από έναν ορκισμένο εχθρό του, ο οποίος φαίνεται να κινεί τα νήματα και του οποίου η δίψα για εκδίκηση είναι τόσο μεγάλη που κανένας νόμος, κανένας περιορισμός δεν μπορεί να τον κρατήσει μακριά από τα δυνητικά θύματά του.

Στο μυθιστόρημά του αυτό, ο Κόνολι ξεδιπλώνει επιδέξια πολλές ιστορίες και φέρνει στο προσκήνιο πολλά πρόσωπα, που συνδέονται μεταξύ τους με διάφορους τρόπους που δεν είναι πάντα εμφανείς, υπενθυμίζοντάς μας συνεχώς ότι οι πράξεις μας επηρεάζουν αλυσιδωτά άλλα άτομα. Καμία πράξη δεν είναι χωρίς συνέπειες, και το κακό κάποια στιγμή αποκαλύπτεται. Μπορεί όμως να νικηθεί εντελώς; Και πόσο θεμιτό είναι να πολεμάς το κακό με αντίκακο; Είναι ερωτήματα που ουσιαστικά δεν έχουν απάντηση. Ανά πάσα στιγμή, μέσα στη φαινομενική ηρεμία, μπορεί να έρθει η καταστροφή, που συνήθως είναι πέρα από τον έλεγχό μας. “Ήταν ένας κόσμος ζωγραφισμένος σε γυαλί, ένας κόσμος που περίμενε να θρυμματιστεί από αόρατες δυνάμεις” (σ. 39). Όπως το φτεροκόπημα μιας πεταλούδας, που μπορεί να προκαλέσει έναν ανεμοστρόβιλο.

Με το γνωστό ελκυστικό του ύφος, ο Κόνολι αναπτύσσει τον κύριο όγκο της αφήγησης σε πρώτο πρόσωπο, από την πλευρά του Τσάρλι, εντάσσοντας κάποια κομμάτια σε τρίτο, όλο το βιβλίο ωστόσο χαρακτηρίζεται από μια έντονη, υποβλητική ατμόσφαιρα, χωρίς να λείπει το χιούμορ σε μικρές, καλομελετημένες δόσεις, ενώ συγκεκριμένες σκηνές προς το τέλος διαθέτουν εξαιρετική δύναμη και καλό είναι να τους δοθεί ιδιαίτερη προσοχή. Όπως και στο “Φονικό Είδος”, έτσι κι εδώ κάνει πολλές και συχνές αναφορές σε έντομα, αρθρόποδα και ερπετά, πλάσματα με πολυσήμαντη αλληγορική και μυθολογική σημασία, αγαπημένα σύμβολα του Κόνολι. Ξεκινώντας από τον τίτλο, κυριαρχούν οι αντιθέσεις ανάμεσα στο λευκό και το μαύρο και, κατ’ επέκταση, το σκοτάδι και το φως, χωρίς απαραίτητα να σημαίνει πάντα ότι το σκοτάδι αντιπροσωπεύει το κακό και το φως το καλό. Οι οραματικές σκηνές του Τσάρλι είναι καθηλωτικές, ενώ υπάρχουν ορισμένα κομμάτια δοσμένα τόσο συγκινησιακά που δύσκολα φεύγουν απ’ το μυαλό.

Το μυθιστόρημα κυκλοφορεί σε δεύτερη έκδοση, και η πολύ καλή μετάφραση είναι της Παλμύρας Ισμυρίδου.

Δημοσιεύτηκε στο DIASTIXO τον Ιούλιο του 2019

https://diastixo.gr/kritikes/xenipezografia/12449-leyko-dromo

John Connolly: Φονικό Είδος

Σε μια απομακρυσμένη περιοχή του βόρειου Μέιν, η Γκρέις Πελτιέ, μεταπτυχιακή φοιτήτρια, εντοπίζεται νεκρή στο αυτοκίνητό της. Όλα δείχνουν ότι πρόκειται για αυτοκτονία, ωστόσο ούτε ο πατέρας της ούτε και ο πρώην γερουσιαστής Τζακ Μερσιέ, που έχει προσωπικούς λόγους να ενδιαφέρεται για την υπόθεση, έχουν πειστεί γι’ αυτό. Αναθέτουν από κοινού στον Τσάρλι Πάρκερ, πρώην αστυνομικό και νυν ιδιωτικό ντετέκτιβ, να εξετάσει τα δεδομένα, ελπίζοντας ότι θα καταφέρει να φτάσει στους πιθανούς δολοφόνους της κοπέλας. Στο μεταξύ, εργάτες στην περιοχή του Ιγκλ Λέικ έρχονται αντιμέτωποι με ένα μακάβριο εύρημα: έναν ομαδικό τάφο στις όχθες μια λίμνης. Τα πτώματα, από τα οποία ελάχιστα απομεινάρια έχουν πλέον διασωθεί, ανήκουν όλα στα μέλη μιας θρησκευτικής κοινότητας, για την οποία η Γκρέις έκανε έρευνες καθώς ήταν το θέμα της διατριβής της. Αναζητώντας απαντήσεις, ο Τσάρλι Πάρκερ αρχίζει σιγά σιγά να ξεκλειδώνει έναν σκοτεινό κόσμο, απελευθερώνοντας δολοφονικές δυνάμεις που δρουν ανεξέλεγκτα, σκορπίζοντας τον θάνατο στο πέρασμά τους.

Το αστυνομικό θρίλερ Φονικό Είδος, που κυκλοφορεί στα ελληνικά σε δεύτερη έκδοση με την εξαιρετική μετάφραση του Πητ Κωνσταντέα, είναι η τρίτη ιστορία του Τζον Κόνολι με ήρωα τον Τσάρλι Πάρκερ. Η πρώτη φορά που ο ιδιόρρυθμος ιδιωτικός ντετέκτιβ συστήθηκε στο αναγνωστικό κοινό ήταν με το Κάθε Νεκρό Πράγμα (1999), το οποίο ήταν, παρεμπιπτόντως, και το πρώτο βιβλίο του  Κόνολι, ενώ φέτος πρόκειται να κυκλοφορήσει το δέκατο ένατο μυθιστόρημα της σειράς, με τον τίτλο A Book of Bones (Το Βιβλίο των Οστών). 

Ο πολυβραβευμένος Τζον Κόνολι γεννήθηκε στο Δουβλίνο το 1968. Σπούδασε αγγλική φιλολογία και δημοσιογραφία, και έχει εκδώσει έως τώρα πολυάριθμα μυθιστορήματα, καθώς και συλλογές διηγημάτων. Τα πιο γνωστά του βιβλία είναι εκείνα που ανήκουν στη σειρά με ήρωα τον Τσάρλι Πάρκερ, ενώ έχει γράψει και μυθιστορήματα μυστηρίου και φαντασίας για εφήβους. Ο Κόνολι είναι συγγραφέας με μοναδικό ταλέντο και μια ιδιοφυή, γοητευτική γραφή που μαγνητίζει με την αμεσότητα και τον λυρισμό της, τη δεξιοτεχνική απόδοση του τρόμου και τις λεπτές χιουμοριστικές πινελιές όπου χρειάζεται. Στο Φονικό Είδος στήνει με απόλυτη αρτιότητα το υποβλητικό σκηνικό και την ατμόσφαιρα της ιστορίας του από τις πρώτες κιόλας φράσεις, οριοθετώντας την πεμπτουσία της. Στη συνέχεια αρχίζει να εντάσσει με μαεστρία ένα – ένα τα στοιχεία – κλειδιά, άλλοτε υπαινικτικά και άλλοτε πιο ξεκάθαρα, ισορροπώντας πάντα, όπως τόσο καλά ξέρει, ανάμεσα στο ρεαλιστικό και το μεταφυσικό, με την ύπαιθρο του Μέιν σαν καμβά και βασικό χώρο δράσης. 

Ο Τσάρλι Πάρκερ αφηγείται την ιστορία σε πρώτο πρόσωπο, επομένως βλέπουμε κι εμείς τον υπαρκτό κόσμο με τον ασυνήθιστο τρόπο με τον οποίο εκείνος τον αντιλαμβάνεται. Η διαίσθησή του τού επιτρέπει να βλέπει τα γεγονότα πριν συμβούν ή να γίνεται μάρτυρας ενώ συμβαίνουν, χωρίς να είναι ο ίδιος εκεί. Χάρις στην συναισθησία του, αντιλαμβάνεται αλλαγές στον χώρο γύρω του που περνούν απαρατήρητες από τους άλλους. Όταν για παράδειγμα εισβάλλει ένα κακό στοιχείο, ο Τσάρλι νιώθει τον αέρα να αλλοιώνεται. Κάποια στιγμή που γυρίζει σπίτι του ενώ το έχουν παραβιάσει, χωρίς ακόμα να ξέρει τι έχει συμβεί ή αν όντως έχει συμβεί κάτι, έχει την αίσθηση ότι στοιχεία του περιβάλλοντος χώρου και της ατμόσφαιρας έχουν μετατοπιστεί. Είναι αλαφροΐσκιωτος, βλέπει φαντάσματα και επικοινωνεί με τους νεκρούς, οι οποίοι του στέλνουν μηνύματα και τον καθοδηγούν. Είναι σαν ένας ενδιάμεσος που συνδέει τον κόσμο των ζωντανών με την αόρατη διάσταση των νεκρών, ένας άγγελος που τιμωρεί τους κακούς, καθοδηγούμενος από εκείνους που αποσπάστηκαν βίαια από τη ζωή. Εσκεμμένα το μεταφυσικό – υπερφυσικό στοιχείο μένει ασαφές: δεν ξέρουμε ποτέ αν ο κόσμος των σκιών που μπορεί και βλέπει ο Τσάρλι υπάρχει όντως ή είναι αποκύημα της φαντασίας του. Απόρροια, ίσως, της τραγωδίας που έχει βιώσει στο παρελθόν και τον έχει τσακίσει ανεπανόρθωτα, ίσως μια απελπισμένη προσπάθεια  να επικοινωνήσει με τους αγαπημένους του. Άλλωστε και ο ίδιος ο Τσάρλι μοιάζει να μην ανήκει εντελώς στον κόσμο που τον περιβάλλει. 

Ο ήρωας του Κόνολι είναι μοναχικός, ελαφρώς αντικοινωνικός, με ελάχιστους φίλους οι οποίοι, ωστόσο, του είναι πιστοί μέχρι το κόκαλο και για τους οποίους νοιάζεται πολύ περισσότερο απ’ όσο αφήνει να φανεί. Η Ρέιτσελ, η κοπέλα του, είναι μια ήρεμη, εξισορροπητική δύναμη στη ζωή του. Οι συνεργάτες του, ο Λούις, πληρωμένος δολοφόνος υψηλών προδιαγραφών, και ο Έιντζελ, υπερταλαντούχος διαρρήκτης, είναι οι άνθρωποι που εμπιστεύεται, που του συμπαραστέκονται, που τον προστατεύουν ακόμα και με την ίδια τους τη ζωή, αν χρειαστεί. Η έρευνα του Τσάρλι είναι επίπονη και εξαιρετικά επικίνδυνη, τόσο για τον ίδιο όσο και για τους δικούς του ανθρώπους. Σύντομα διαπιστώνει ότι οι ρίζες του κακού είναι καλά κρυμμένες στο μακρινό παρελθόν, και οι απολήξεις τους είναι γραπωμένες στο παρόν, αναζητώντας απλώς μια αφορμή, ένα στραβοπάτημα, ένα “κάλεσμα” για να ξεπεταχτούν, παγιδεύοντας όλο και περισσότερα θύματα στον φονικό τους ιστό. Ο μόνος τρόπος να εξολοθρευτεί το κακό είναι κατά πρόσωπο, σε μια αναμέτρηση όπου ο Τσάρλι, μαζί με τον φύλακα άγγελό του, θα αναλάβουν τον ρόλο των εντεταλμένων τιμωρών του.

“Ζούμε σ’ έναν κόσμο – κερήθρα”, λέει σιβυλλικά στον πρόλογο ο Κόνολι, συνδέοντας άμεσα και αμετάκλητα την ιστορία του με έναν ισχυρό συμβολισμό, ο οποίος στην πορεία θα αποκαλύψει κι άλλες πτυχές, κι άλλες εκδοχές, ακόμα πιο τρομακτικές από εκείνες που αρχικά υποψιαζόμαστε. Ο Τσάρλι πραγματοποιεί μια κάθοδο στον Άδη καθώς σιγά σιγά μπαίνει όλο και πιο βαθιά στην καρδιά του κόσμου – κερήθρας, ξεσκεπάζοντας παράλληλα τα μύχια της ψυχής ανθρώπινων πλασμάτων που μόνο κατ’ επίφαση ανήκουν στην ανθρώπινη ράτσα: οι σκέψεις τους, οι πράξεις τους, η όψη τους, η ύπαρξή τους η ίδια, παραπέμπουν σε κάτι άλλο, κάτι φρικιαστικά αλλόκοσμο, κάτι που τους συνδέει με πλάσματα που η φύση εξόπλισε με φονικά ένστικτα και μέσα, με σκοπό απλώς να τα βοηθήσει να επιβιώσουν, ωστόσο στα χέρια ανθρώπων τα μέσα αυτά γίνονται εργαλεία δολοφονικών πράξεων. Η δυνατή εικονοπλασία με τα έντομα, τα ερπετά και τα τρωκτικά εντείνει τη αίσθηση ότι κάτω από την φλούδα του ορατού κόσμου ζει και κινείται ένας άλλος – αόρατος, σκοτεινός, επικίνδυνος. Ιδίως τα έντομα κυριαρχούν, είτε σαν αθώα πλάσματα που απλώς περιφέρονται στον αέρα, είτε σαν δολοφονικά όπλα στα χέρια διεστραμμένων ανθρώπων, είτε σαν αθέλητα κομμάτια εικαστικών εγκαταστάσεων που κόβουν την ανάσα, είτε βρίσκοντας την τρομακτική αντιστοιχία τους σε ανθρώπους με τους οποίους μοιάζουν να συσχετίζονται. Ο Κόνολι καθηλώνει περιγράφοντας με ανατριχιαστικές λεπτομέρειες τα σκηνικά των φόνων, συγκινεί με τον λυρισμό και την ευαισθησία του στις οραματικές συναντήσεις του Τσάρλι με τους αόρατους οδηγούς του, δημιουργεί ένα κλίμα τρόμου απόλυτα εμβυθιστικό.

Σίγουρα οι πιο ψαγμένοι αναγνώστες θα υποψιαστούν τις συνειδητές ή υποσυνείδητες πηγές έμπνευσης του Κόνολι – έρχονται απόηχοι από τα Φαινόμενα, το ανυπέρβλητο θρίλερ του Ντάριο Αρτζέντο, ή το Απαγορευμένο, το εμβληματικό διήγημα του Κλάιβ Μπάρκερ σε ορισμένες σκηνές – ωστόσο ο Κόνολι έχει το ταλέντο να μετουσιώνει τις επιρροές του σε κάτι ολοκληρωτικά δικό του, να εντάσσει τα γνώριμα σημεία αναφοράς στο μαγευτικά ανατριχιαστικό σύμπαν που τόσο αριστοτεχνικά δημιουργεί. Το Φονικό Είδος είναι ένα αριστουργηματικό ψυχολογικό θρίλερ που σε στοιχειώνει, με όλη τη σημασία της λέξης.


Δημοσιεύτηκε στο DIASTIXO τον Ιανουάριο του 2019

https://diastixo.gr/kritikes/xenipezografia/11432-foniko-eidos

Benjamin von Eckartsberg & Chaiko: Ηρακλής Πουαρό - Έγκλημα στο Όριεντ Εξπρές της Άγκαθα Κρίστι

Αν υπάρχει κάποιο είδος λογοτεχνίας που αποτελεί την πιο ιδανική πρώτη ύλη για διασκευή σε graphic novel, αυτό είναι σίγουρα τα αστυνομικά μυθιστορήματα. Άλλωστε είναι πάρα πολλά και τα πρωτότυπα graphic novels, όπως και τα συγγενή τους κόμικς, των οποίων η ιστορία είναι αστυνομική ή μυστηρίου ή και τα δύο – φτάνει να θυμηθούμε το ‘Sin City’, τον ‘Punisher’ ή το ‘Gotham Central’, για να αναφέρω ελάχιστα μόνο από τα πιο γνωστά. Με τον τεράστιο όγκο των αστυνομικών μυθιστορημάτων της αλλά και τις συλλογές διηγημάτων ανάλογης θεματολογίας, η Άγκαθα Κρίστι δε θα μπορούσε παρά να τιμηθεί δεόντως από πολλούς δημιουργούς graphic novels, καθώς τα έργα της είναι γεμάτα από ιδιαίτερα έντονες σκηνές και περιγραφές και καλομελετημένους, ευφυώς παρουσιασμένους χαρακτήρες – πρώτης τάξεως υλικό για εικονογραφική απεικόνιση.

Η Άγκαθα Κρίστι έζησε μια μυθιστορηματική ζωή που συμπεριλαμβάνει μέχρι και την ολιγοήμερη εξαφάνισή της μετά την αποκάλυψη μιας απιστίας του τότε συζύγου της – ένα γεγονός που, ωστόσο, δεν αναφέρεται στην αυτοβιογραφία της. Μέλος μιας ευκατάστατης οικογένειας της μεσαίας τάξης, η Άγκαθα υπηρέτησε σε νοσοκομείο του Ντέβον – της περιοχής όπου γεννήθηκε – κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, παρέχοντας υπηρεσίες στους στρατιώτες που επέστρεφαν από τα χαρακώματα. Παράλληλα επιχειρούσε να κάνει το πρώτο βήμα σαν συγγραφέας, κάτι που αρχικά στέφθηκε με απόλυτη αποτυχία καθώς την απέρριψαν έξι φορές. Ωστόσο το 1920 εξέδωσε τη ‘Μυστηριώδη υπόθεση στο Στάιλς’ με ήρωα τον Ηρακλή Πουαρό, ένα βιβλίο που έμελλε να αλλάξει θεαματικά την πορεία και τη μετέπειτα φήμη της.

Τώρα πλέον είναι η αδιαμφισβήτητη ‘Βασίλισσα του Εγκλήματος’ – τίτλος που βασίζεται σε μια σειρά από χαρακτηριστικά της γραφής της αλλά και του τρόπου παρουσίασης των εκάστοτε ηρώων / υπόπτων της. Οι ιστορίες της είναι δομημένες κατά τέτοιον τρόπο ώστε να δημιουργούν ένα κλίμα αγωνίας και μυστηρίου και να κατευθύνουν τον αναγνώστη – και, κατ’ επέκταση, και τον θεατή, αν πρόκειται για κινηματογραφική / τηλεοπτική διασκευή του έργου – έτσι ώστε να υποψιάζεται τους δυνάμει δολοφόνους χωρίς ποτέ να είναι σίγουρος ότι έχει ακολουθήσει τον σωστό συλλογισμό και έχει φτάσει στον σωστό ύποπτο.

Οι κεντρικοί ήρωές της, αξιομνημόνευτοι και επιβλητικοί, είναι πρωτότυποι και αντισυμβατικοί – θα μπορούσε κανείς να τους χαρακτηρίσει ακόμη και αντι-ήρωες. Η Μις Μαρπλ, η ηλικιωμένη ερασιτέχνις ντετέκτιβ, και ο Ηρακλής Πουαρό, ο ιδιόρρυθμος Βέλγος με τις δεκάδες παραξενιές, ερευνούν και διαλευκαίνουν τις υποθέσεις με τον δικό τους μοναδικό τρόπο, συχνά παραπλανώντας τόσο τους πραγματικούς ενόχους όσο και τους υπόλοιπους υπόπτους με την φαινομενικά φευγάτη ή εκκεντρική συμπεριφορά τους.

Στο ‘Έγκλημα στο Όριεντ Εξπρές’, που εκδόθηκε για πρώτη φορά το 1934, ο Ηρακλής Πουαρό εμπλέκεται αναπάντεχα σε μια περίπλοκη, ανατριχιαστική υπόθεση, με αφορμή έναν φόνο μέσα σε ένα πολυτελές τρένο το οποίο ακινητοποιείται στην ερημιά εξαιτίας μιας άγριας χιονοθύελλας. Εμπνευσμένη από ένα αληθινό περιστατικό – την απαγωγή και, στη συνέχεια, τη δολοφονία του γιου του αεροπόρου Τσαρλς Λίντμπεργκ το 1932 – η Άγκαθα Κρίστι συνέθεσε μια από τις πιο αξέχαστες ιστορίες της η οποία είναι και ιδιαίτερα ξεχωριστή καθώς είναι από τις περιπτώσεις εκείνες όπου οι ένοχοι δεν τιμωρούνται. Μέσα στην ακινησία και τη σιωπή του χιονισμένου τοπίου, και με την βεβαιότητα ότι ένας δολοφόνος κυκλοφορεί ελεύθερος στον περιορισμένο χώρο του τρένου, ο Ηρακλής Πουαρό καλείται να ρίξει φως σε μια υπόθεση που πηγαίνει χρόνια πίσω και η οποία δεν περιστρέφεται απλά γύρω από ένα θύμα δολοφονίας και έναν ένοχο.

Όντας, και όχι άδικα, ένα από τα πιο δημοφιλή έργα της Άγκαθα Κρίστι, το Έγκλημα στο Όριεντ Εξπρές’ είναι, οριακά, μια ιστορία τρόμου – αν συνυπολογίσει κανείς τις ιδιαίτερες συνθήκες όπου διαδραματίζεται: μια χώρα ξένη για τους πρωταγωνιστές, παγωνιά, απομόνωση, απουσία κάθε αρχής, έλλειψη τρόπου διαφυγής, ένας φόνος χωρίς φαινομενικά κίνητρα, καθώς αρχικά το θύμα δεν φαίνεται να σχετίζεται με κανέναν από τους συνεπιβάτες του, ούτε και εκείνοι μεταξύ τους, τα στενά όρια των διαδρόμων και των διαμερισμάτων του τρένου – στοιχεία που δημιουργούν τις πιο κατάλληλες συνθήκες για άσκηση ψυχολογικής πίεσης και πόλεμο νεύρων και που περιορίζουν σημαντικά τις δυνατότητες περαιτέρω έρευνας καθώς είναι αδύνατη η πρόσβαση σε αρχεία, εφημερίδες και άλλες πηγές πληροφοριών.

Είναι ωστόσο τα ίδια αυτά στοιχεία που ο δαιμόνιος ντετέκτιβ θα αξιοποιήσει προς όφελός του ώστε να φτάσει στην άκρη του νήματος. Η απομόνωση αναγκάζει τον δολοφόνο να παραμείνει στο τρένο, ο σχετικά μικρός αριθμός των υπόπτων περιορίζει σημαντικά την ανάλογη διερεύνηση. Σύντομα ο Ηρακλής Πουαρό αρχίζει να ‘διαβάζει’ τους υπόπτους, ανακαλύπτοντας μυστικά, διπλές ταυτότητες, συνδέσεις και σχέσεις που όλοι είχαν καταφέρει, σε πρώτη φάση, να αποκρύψουν εντέχνως. Αποδεικνύεται ότι το θύμα πήγαινε γυρεύοντας, και ότι δεν ήταν μόνο ένας ο δολοφόνος του. Οι ιδιάζουσες παράμετροι αυτής της υπόθεσης οδηγούν στην λύση της με έναν τρόπο που αποκαθιστά, έστω και καθυστερημένα, έστω και με την αφορμή της τέλεσης ενός φόνου, τη δικαιοσύνη.

Στην παρούσα έκδοση του αγαπημένου αυτού έργου της Άγκαθα Κρίστι σε μορφή graphic novel, που κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις εκδόσεις Διόπτρα σε μετάφραση της Τατιάνας Γαλάτουλα, ο Μπέντζαμιν φον Έκαρτσμπεργκ, Γερμανός συγγραφέας και εικονογράφος, αποδίδει με σεβασμό την ιστορία με έμφαση στα πιο κομβικά και ενδιαφέροντα σημεία της, ακολουθώντας πιστά το πρωτότυπο κείμενο του μυθιστορήματος. Οι διάλογοι είναι καίριοι, συμπαγείς και όσο χρειάζεται αναλυτικοί και περιγραφικοί, η ιστορία εκτυλίσσεται στα καρέ με ακρίβεια και συνοχή, σε συμφωνία και αρμονία με το συναρπαστικό αλλά απέριττο ύφος της Άγκαθα Κρίστι.

Την εικονογράφηση έχει αναλάβει ο Τσάικο, κομίστας από την Κίνα, του οποίου η τεχνική παραπέμπει στα κόμικς της δεκαετίας του ’50 και τα Κλασικά Εικονογραφημένα, ιδίως σε ό,τι αφορά την απεικόνιση προσώπων και εκφράσεων. Η χρήση των μουντών χρωματικών αποχρώσεων, με το γκρι, το πετρόλ και το λευκό να διανθίζονται περιστασιακά με επεμβάσεις από σκούρο κόκκινο και κεραμιδί, δημιουργεί ένα διακριτικό εφέ που θυμίζει τον επιχρωματισμό με φίλτρα των ασπρόμαυρων ταινιών.

Ειδικότερα τα αντικείμενα και οι επιφάνειες που εμφανίζονται με κόκκινο χρώμα θα μπορούσαμε να πούμε ότι συμβολίζουν το αίμα, το έγκλημα που διαπράττεται στο τρένο, αλλά και εκείνο που είχε τελεστεί χρόνια πριν και έγινε η αιτία για το δραματικό συμβάν στο Όριεντ Εξπρές. Συμβολίζουν επίσης την επιθυμία για εκδίκηση που έφερε, αναπόφευκτα, ανθρώπους ηθικούς, καλούς και καθ’ όλα νομοταγείς, στη θέση των δολοφόνων, και υπενθυμίζουν συνεχώς όλα αυτά τα θέματα που αποτελούν το υπόβαθρο της ιστορίας.

Αν και τα βιβλία λογοτεχνών της φήμης και της εμβέλειας της Άγκαθα Κρίστι είναι λίγο-πολύ γνωστά, πάντοτε οι εκδόσεις, οι διασκευές και οι κινηματογραφικές – τηλεοπτικές μεταφορές τους παρουσιάζουν εξαιρετικό ενδιαφέρον καθώς η αξία τους είναι διαχρονική και είναι κείμενα που, όπως λέμε, δεν γερνάνε ποτέ. Τα graphic novels, που κερδίζουν έδαφος όλο και περισσότερο, είναι έργα με μεγάλη καλλιτεχνική αξία, πόσω μάλλον όταν αποδίδουν κείμενα κλασικά που έρχονται από άλλες εποχές. Όχι μόνο συντελούν στο να έρθουν σε επαφή με αυτά τα κείμενα και οι νεότερες γενιές με έναν τρόπο άμεσο που σέβεται απόλυτα τα αυθεντικά έργα και παρακινεί τον αναγνώστη να τα αναζητήσουν, αλλά και ταυτόχρονα επιβεβαιώνουν τους λόγους για τους οποίους τα συγκεκριμένα έργα καθιερώθηκαν ως κλασικά, υπογραμμίζοντας όχι μόνο την δεδομένη διαχρονικότητά τους αλλά και την αντοχή τους στον χρόνο. Κάθε λογοτεχνικό είδος και η μετεξέλιξή του έχουν τις απαρχές τους σε πρωτοπόρους συγγραφείς του παρελθόντος, και για την αστυνομική λογοτεχνία τόσο η Άγκαθα Κρίστι όσο και ο Σερ Άρθουρ Κόναν Ντόιλ θα είναι σημεία αναφοράς και τα έργα τους πηγές έμπνευσης για τους μεταγενέστερους εκπροσώπους του είδους όσα χρόνια και αν περάσουν.

Δημοσιεύτηκε στο DIASTIXO τον Ιούλιο του 2018
https://diastixo.gr/kritikes/texnes/10231-iraklis-pouaro