Νίκη Κάντζου: Ζωγραφική... Όλα ξεκινούν με μια τελεία! & Νίκη Κάντζου – Φυλλιώ Νικολούδη: Στραντ... ένα βιολί για βαλς και ορχήστρα

Από τη σειρά «Παιδί & Τέχνη» των εκδόσεων Διάπλαση κυκλοφορούν δύο πολύ όμορφα, ευχάριστα αλλά και χρηστικά βιβλία που σκοπό έχουν να φέρουν τα παιδιά σε επαφή με την τέχνη της ζωγραφικής και της κλασικής μουσικής μέσα από απλές, εύθυμες ιστορίες, παιχνίδια αλλά και γνωστικές πληροφορίες. 

Το βιβλίο που είναι αφιερωμένο στην τέχνη της ζωγραφικής είναι γραμμένο από την εκπαιδευτικό και συγγραφέα Νίκη Κάντζου και έχει τον τίτλο «Ζωγραφική… Όλα ξεκινούν με μια τελεία». Στην σύντομη ιστορία που αποτελεί το κύριο μέρος του, η μικρή Μυρτώ ξεφυλλίζει συνεχώς το αγαπημένο της λεύκωμα με πίνακες ζωγραφικής και ονειρεύεται να γίνει καλλιτέχνης. Με την δική της αντίληψη και φαντασία και το προσωπικό της ύφος, τελικά το καταφέρνει. Ακολουθούν παιχνίδια και δραστηριότητες που έχουν σαν αφετηρία σημεία του κειμένου ή λεπτομέρειες των εικόνων και εστιάζουν σε επιμέρους θέματα που αφορούν τη ζωγραφική, κλασικούς και μοντέρνους ζωγράφους και πίνακες, προσφέροντας μια διαδραστική και χαρούμενη διαδικασία εξοικείωσης με το θέμα. 

Το βιβλίο που αφορά την κλασική μουσική τιτλοφορείται «Στραντ… Ένα βιολί για βαλς και ορχήστρα», και το έχει γράψει η Νίκη Κάντζου μαζί με τη Φυλλιώ Νικολούδη, συντονίστρια εκπαίδευσης της προσχολικής ηλικίας στη δημόσια εκπαίδευση και δασκάλα δράματος. Πρωταγωνιστής εδώ είναι ένα βιολί Στραντιβάριους το οποίο, παρά την κλασική αξία του, έχει παραγκωνιστεί λόγω της αλλαγής των ρυθμών της σύγχρονης ζωής και έχει γίνει μουσειακό κομμάτι. Ώσπου μια μέρα έρχεται στα χέρια του μικρού Μάρκου, ο οποίος το παίρνει μαζί του και παίζει μ’ αυτό σε μια ορχήστρα πλανόδιων μουσικών, δίνοντάς του καινούρια ζωή. Μετά το τέλος της ιστορίας, τα παιδιά μπορούν να ασχοληθούν με τα έξυπνα παιχνίδια που ολοκληρώνουν το βιβλίο, όλα σχετικά με την κλασική μουσική, τα όργανα και τους συνθέτες, ενώ κάποιες δραστηριότητες λειτουργούν συνδυαστικά και με το πρώτο βιβλίο, καθώς έχουν να κάνουν με πίνακες ζωγραφικής που απεικονίζουν μουσικά όργανα ή οργανοπαίκτες.

Τα κείμενα είναι γραμμένα με απλότητα και καθαρότητα, πότε πιο αφαιρετικά και πότε πιο συγκεκριμένα, αλλά σε κάθε περίπτωση μιλούν με αμεσότητα στους μικρούς αναγνώστες, χωρίς ωστόσο να περιορίζονται μόνο σ’ αυτούς. Ιδιαίτερη αναφορά πρέπει να γίνει στην ευφάνταστη, εμπνευσμένη και πολύχρωμη εικονογράφηση της Ναταλίας Καπατσούλια, η οποία έχει εντάξει στις πανέμορφες ζωγραφιές της υπαρκτούς πίνακες ζωγραφικής, δένοντάς τους αρμονικά με το σύνολο της κάθε εικόνας.

Κοινός παρονομαστής και στις δύο ιστορίες είναι το πώς στα παιδιά δίνονται τα εργαλεία για να ασχοληθούν ουσιαστικά με τις τέχνες: και στη μία περίπτωση αλλά και στην άλλη, η γιαγιά του κάθε παιδιού είναι που τού δείχνει τον δρόμο. Η γιαγιά της Μυρτώς της χαρίζει ένα καρό βαλιτσάκι με σύνεργα ζωγραφικής, και η γιαγιά του Μάρκου τού κάνει δώρο το βιολί Στραντιβάριους. Με άλλα λόγια, το περιβάλλον παίζει κι αυτό τον ρόλο του στην ενίσχυση ενός καλλιτεχνικού ταλέντου, κυρίως όσον αφορά το συναισθηματικό κομμάτι. Τόσο η Μυρτώ όσο και ο Μάρκος είχαν καλλιτεχνική ψυχή. Οι γιαγιάδες τους το αντιλήφθηκαν αυτό και τους έδωσαν τα απαραίτητα μέσα για να μπορέσουν να εκφράσουν μ’ αυτά την αγάπη τους για τις τέχνες με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Από εκεί και πέρα, τους άφησαν ελεύθερους και ο καθένας αξιοποίησε τα μέσα αυτά ανάλογα με τη δική του αντίληψη και το δικό του καλλιτεχνικό όραμα. Ο Μάρκος έβγαλε το βιολί από τα σαλόνια και το έφερε στον δρόμο, ανάμεσα στον κόσμο της πόλης. Έφερε δηλαδή την κλασική μουσική κοντά στον καθημερινό άνθρωπο, υποδεικνύοντας έτσι την διαχρονική της αξία. Από την άλλη η Μυρτώ, εκφράζοντας την αστείρευτη φαντασία της, ζωγράφιζε συνεχώς με τον δικό της τρόπο, και η ειλικρίνεια και η αυθεντικότητα των έργων της ήταν που κέρδισαν τελικά την προσοχή και την επιδοκιμασία των άλλων.

Η καλλιτεχνική έκφραση, από τότε ακόμα που οι άνθρωποι ζούσαν στις σπηλιές και άφηναν τα χρωματιστά αποτυπώματα των χεριών τους στα τοιχώματα, μέχρι σήμερα που έχουμε στη διάθεσή μας άπειρους σχεδόν τρόπους για να εκφραστούμε και να δημιουργήσουμε, είναι και θα είναι μια από τις πιο σημαντικές μορφές επικοινωνίας με τον κόσμο αλλά και με τον εαυτό μας. Είναι λοιπόν πολύ σημαντικό για τα παιδιά να διευρύνουν τον γνωστικό τους ορίζοντα αλλά και να ανακαλύψουν τυχόν δικές τους καλλιτεχνικές ανησυχίες από μικρή ηλικία. Άλλωστε η τέχνη ήταν ανέκαθεν η διέξοδος του ανθρώπου από την καθημερινότητα και η ενασχόληση μαζί της, είτε είναι κανείς δημιουργός είτε απλώς λάτρης της, πάντα αναζωογονεί, τρέφει και τέρπει το μυαλό και την ψυχή, προσφέροντας ελπίδα και αγάπη για τη ζωή. 

Δημοσιεύτηκε στο DIASTIXO τον Μάρτιο του 2020

https://diastixo.gr/kritikes/paidika/13970-zografiki-strant

Oliver Jeffers: Βρισκόμαστε εδώ

Ο Όλιβερ Τζέφερς, Βορειοϊρλανδός συγγραφέας και εικονογράφος, γεννήθηκε στην Αυστραλία το 1977 και ζει στο Μπρούκλιν των Ηνωμένων Πολιτειών όπου και εργάζεται. Έχει γράψει και εικονογραφήσει πολλά βιβλία για παιδιά, ενώ ως εικονογράφος έχει συνεργαστεί και με πολλούς άλλους συγγραφείς. Έχει λάβει σημαντικές διακρίσεις και βραβεία για τη δουλειά του, σχεδόν από το ξεκίνημα της καριέρας του, ενώ πολλές φορές έχει περάσει σε ανάλογες βραχείες λίστες. Εκτός από την εικονογράφηση, ασχολείται και με άλλα είδη γραφικών τεχνών, όπως ζωγραφική, κολάζ,  γλυπτική, κινούμενα σχέδια, τρισδιάστατα φιλμάκια, εικαστικές εγκαταστάσεις καθώς και με τη δημιουργία οπτικού υλικού για βίντεο κλιπς και τον σχεδιασμό εξωφύλλων για μουσικά άλμπουμς. Η θεματολογία της ζωγραφικής του ειδικότερα έχει ξεχωριστό ενδιαφέρον, καθώς ανάμεσα στα έργα του θα βρούμε από φωτορεαλιστικές εικόνες και πορτρέτα μέχρι κλασικότροπους πίνακες με ανατροπές στις λεπτομέρειες που εκπλήσσουν, και πίνακες με εικόνες καταστροφής, ιδωμένες ωστόσο με μια αναπάντεχη οπτική που κεντρίζει το ενδιαφέρον με την πρώτη ματιά.

Tη δημιουργία του βιβλίου «Βρισκόμαστε εδώ: Σημειώσεις για τη ζωή στον πλανήτη Γη» την εμπνεύστηκε όταν γεννήθηκε ο γιος του, και θέλησε να του δώσει τις βάσεις για να κατανοήσει την αξία της ζωής πάνω στη Γη. Ένιωσε την ανάγκη να του αφηγηθεί, με πολύ απλά λόγια, τα πάντα σχετικά με ό,τι υπάρχει πάνω και γύρω από τον πλανήτη μας. Ξεκίνησε λοιπόν μαθαίνοντάς του το πιο βασικό απ’ όλα: ότι η Γη είναι ένας πλανήτης, ανάμεσα σε τόσους άλλους, και αποτελεί μέρος του ευρύτερου ηλιακού μας συστήματος. Στη συνέχεια προχώρησε στη γεωγραφία, τη στεριά, τη θάλασσα, τον ουρανό. Σειρά μετά είχε ο άνθρωπος, τα χαρακτηριστικά του, οι ανάγκες του, οι συνήθειές του, με ιδιαίτερη έμφαση στις πολλές και διαφορετικές εκδοχές του είδους μας – φύλα, φυλές, χρώματα, γλώσσες, εθνικότητες, παραδόσεις, επαγγέλματα, ιδιότητες. Στη συνέχεια πέρασε στο ζωικό βασίλειο, με ακόμα μεγαλύτερη ποικιλία εκπροσώπων.

Όλα αυτά τα στοιχεία, ζωντανά και σημαντικά το καθένα με τον δικό του τρόπο, αποτελούν μέρη του συνόλου της Γης, όπου οι μέρες και οι νύχτες διαδέχονται η μία την άλλη, άλλοτε με αργούς και άλλοτε με γρήγορους ρυθμούς, ανάλογα με τους τόπους και τις εποχές. Οι εφευρέσεις, οι τέχνες, οι επιστημονικές ανακαλύψεις, βρίσκονται διαρκώς σε εξέλιξη, ωστόσο είναι άπειρα ακόμα όσα πρόκειται να ερευνηθούν στο μέλλον. Τίποτα όμως από αυτά δεν μπορεί να ευοδωθεί αν δεν υπάρχει αρμονική συνύπαρξη και συντροφικότητα. Καταλήγει λοιπόν ο αφηγητής, με τον διττό ρόλο του συγγραφέα και του πατέρα, ότι το παιδί πρέπει να μην ξεχνάει ποτέ ότι ζουν κι άλλοι άνθρωποι γύρω του, άνθρωποι με τους οποίους μπορεί να έρχεται σε συνεννόηση και να μαθαίνει από αυτούς.

Το ύφος της γραφής του Τζέφερς είναι αυτό μιας λιτής, ευθύγραμμης αφήγησης, η οποία θέτει ένα γενικό πλαίσιο όπου, χωρίς περιστροφές, τα νοήματα και τα μηνύματα του κειμένου παίρνουν τη θέση τους αρμονικά, με αμεσότητα και ευκρίνεια. Η ζωγραφική του άλλοτε καλύπτει ολόκληρες σελίδες με μικρότερες ή μεγαλύτερες λεπτομέρειες γεμάτες χρώματα, και άλλοτε αφήνει χώρο στον φόντο, ο οποίος κυριαρχεί με ένα βασικό χρώμα όπως το μπλε ή το πράσινο, τραβώντας την προσοχή σε επιμέρους στοιχεία που εικονογραφούν ό,τι περιγράφει η εκάστοτε λεζάντα. Ιδιαίτερα χαρακτηριστικές, οι φιγούρες ανθρώπων και ζώων, θυμίζουν παιδικές ζωγραφιές, φτιαγμένες με απλές γραμμές και σχήματα – ενώ επάνω τους, προσεκτικά τοποθετημένες λεπτομέρειες τούς δίνουν ταυτότητα και χαρακτήρα.

Το βιβλίο αυτό αποτελεί ένα σύντομο αλλά βασικό εγχειρίδιο για να κατανοήσουν τα πολύ μικρά παιδιά κάποιες σημαντικές αρχές της ζωής και της εξέλιξής της, μέσα από μια ιδιαίτερα ευχάριστη, απόλυτα κατανοητή πολύχρωμη διαδρομή στην οποία μπορούν να ανατρέχουν ξανά και ξανά, έχοντάς την σαν σημείο αναφοράς ακόμα και όταν θα ξεκινήσουν να εμβαθύνουν σε πιο εγκυκλοπαιδικές γνώσεις. Μπορεί να διαβαστεί από τους γονείς στα παιδιά, αλλά και απευθείας από τους μικρούς αναγνώστες, καθώς θα περιεργάζονται τις εικόνες, πρωτότυπες αλλά με έναν μοναδικό τρόπο οικείες και ευχάριστες, που πλαισιώνουν το κείμενο.


Δημοσιεύτηκε στο DIASTIXO τον Νοέμβριο του 2019
https://diastixo.gr/kritikes/paidika/13081-vriskomaste-edo

Muzo: Τα βάσανα του Τεό και της Λέας

Δεν είναι πάντα εύκολο για τα παιδιά να κατανοούν και να διαχειρίζονται τα συναισθήματά τους, τη σχέση τους με τους άλλους ή την προσωπική τους θέση σε συνάρτηση με το οικογενειακό και κοινωνικό περιβάλλον. Η γαλλική σειρά βιβλίων του Μιζό με γενικό τίτλο «Τα βάσανα του Τεό και της Λέας» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Gema σε μετάφραση της Νατάσας Παπαδοπούλου πραγματεύονται σχετικά θέματα μέσα από χαριτωμένες μικρές εικονογραφημένες ιστορίες - κόμικς, βασισμένες σε ένα τέχνασμα που επανέρχεται σαν μοτίβο.

Ο Τεό και η Λέα είναι αδέρφια και πρωταγωνιστούν στα βιβλία εκ περιτροπής έτσι ώστε να θιγεί ένα συγκεκριμένο ζήτημα τη φορά. Στην κάθε περίσταση, έχουν έναν καλό κι έναν κακό σύμβουλο: ένα αγγελάκι και ένα διαβολάκι – την καλή και την κακή φωνή της συνείδησης – που, το καθένα από την πλευρά του, προσπαθεί να ωθήσει τα παιδιά σε μια ανάλογη πράξη ή συμπεριφορά. Το αγγελάκι – ο καλός σύμβουλος – είναι η ήρεμη και αντικειμενική φωνή της λογικής, ενώ το διαβολάκι – ο κακός σύμβουλος – σπέρνει ζιζάνια και κάνει τα πάντα ώστε να δημιουργούνται προστριβές στο οικογενειακό αλλά και το σχολικό περιβάλλον των παιδιών.

Θέματα όπως η συστολή («Είμαι λίγο ντροπαλή…»), ο νευρικός χαρακτήρας («Θα θυμώνω όσο θέλω!»), η έλλειψη ενδιαφέροντος για τα πάντα («Βαριέμαι, δεν ξέρω τι να κάνω…») και φυσικά η ζήλεια («Είμαι ζηλιαρόγατος!») αναπτύσσονται με αμεσότητα και χιούμορ ενώ ξεδιπλώνονται οι καθημερινές ιστορίες των δύο παιδιών.

Στο σχολείο, η Λέα διστάζει να καθίσει με τους συμμαθητές της την ώρα του φαγητού («Είμαι λίγο ντροπαλή…»). Το διαβολάκι σπεύδει να της ενισχύσει την ανασφάλεια λέγοντάς της ότι δεν την κάλεσαν επίτηδες, ενώ το αγγελάκι την παρακινεί να κάνει εκείνη το πρώτο βήμα επικοινωνίας και να πάει να τους μιλήσει. Όταν κάθεται άπραγη και δεν βρίσκει τίποτα ενδιαφέρον («Βαριέμαι, δεν ξέρω τι να κάνω…»), το διαβολάκι της προτείνει έναν… διαγωνισμό χασμουρητού, ενώ το αγγελάκι βρίσκει την κατάλληλη στιγμή για να της απαριθμήσει ένα σωρό συναρπαστικά πράγματα με τα οποία θα μπορούσε να ασχοληθεί, όπως να διαβάσει ένα βιβλίο ή να ακούσει μουσική.

Όταν ο Τεό αναρωτιέται γιατί η γιαγιά φιλάει πρώτα τη Λέα («Είμαι ζηλιαρόγατος!»), το διαβολάκι επιχειρεί να υποδαυλίσει το αόριστο συναίσθημα της ζήλειας και να το κάνει πολύ συγκεκριμένο, λέγοντάς του ότι η αδερφή του είναι η αγαπημένη της γιαγιάς – τη στιγμή που το αγγελάκι, εκφράζοντας την πιο άμεση και λογική εξήγηση, του λέει ότι απλώς η Λέα έτυχε να στέκεται πιο κοντά της. Όταν ο Τεό θυμώνει με την αδερφή του και τσακώνεται μαζί της επειδή τον κερδίζει στην ξερή («Θα θυμώνω όσο θέλω!»), το διαβολάκι τού ενισχύει τα συναισθήματα της οργής και του εκνευρισμού με κάθε τρόπο, ενώ το αγγελάκι τον παροτρύνει να πάει να της ζητήσει συγνώμη.

Δεν είναι φυσικά καθόλου άγνωστες όλες αυτές οι καταστάσεις – όπως ιδιαίτερα γνώριμα είναι και τα αντικρουόμενα συναισθήματα που προξενούν. Η καλοσύνη, όπως και η κακία (είτε πρόκειται για κάτι ήπιο είτε για κάτι πιο έντονο και σοβαρό), είναι έμφυτες στον άνθρωπο και δεν είναι καθόλου εύκολο να καταφέρει κανείς να τις ισορροπήσει μέσα του, κυρίως εξαιτίας της ύπαρξης της αρνητικής πλευράς η οποία έχει την τάση να βγαίνει προς τα εμπρός ακόμη και αν εμείς δεν το συνειδητοποιούμε. Κι αν είναι κάπως δύσκολο για τους ενήλικες, είναι ακόμα πιο περίπλοκο για τα παιδιά, που τις περισσότερες φορές δεν είναι καν σε θέση να συνειδητοποιήσουν (κυρίως λόγω απειρίας) ούτε τη φύση αυτών των συναισθημάτων, αλλά κυρίως ούτε τις συνέπειες που μπορεί να έχουν στο ευρύτερο περιβάλλον.

Η ζήλεια, για παράδειγμα, είναι κυριολεκτικά το… ψωμοτύρι των παιδιών – είναι ένα συναίσθημα που βρίσκει εξαιρετικά εύκολα τον δρόμο του στο θυμικό τους ενώ είναι και απίστευτα δύσκολο να εξουδετερωθεί. Είτε ανάμεσα σε φίλους, είτε ανάμεσα σε αδέρφια, ακόμα και στις σχέσεις γονιών και παιδιών, μπορεί πολλές φορές να αποτελεί τη μόνιμη πηγή προστριβών και παρεξηγήσεων. Ο θυμός, ένα τοξικό συναίσθημα που είναι για όλους επιζήμιο όταν η εμφάνισή του δεν έχει σοβαρή δικαιολογία, όχι απλά χαλάει τις σχέσεις των παιδιών με το περιβάλλον τους αλλά ωθεί και τα ίδια σε μια υπερβολικά αρνητική θεώρηση της ζωής. Αντίστοιχα, η συστολή οδηγεί στην αυτόβουλη κοινωνική απομόνωση στο σχολικό περιβάλλον, κάτι ιδιαίτερα ανησυχητικό για την περαιτέρω κοινωνικοποίηση των παιδιών. Η έλλειψη ενδιαφερόντων οδηγεί στο κλείσιμο του παιδιού στον εαυτό του, καθώς τίποτα δεν του φαίνεται αρκετά συναρπαστικό ώστε να του αφιερώσει λίγο χρόνο.

Σε κάθε μία από αυτές τις περιπτώσεις, οι θετικές σκέψεις συγκρούονται με τις αρνητικές, με αποτέλεσμα το παιδί να μην ξέρει τι να κάνει, ενώ συχνά αφήνει, άθελά του, τον κακό σύμβουλο να τον επηρεάσει, γιατί οι δικές του λύσεις είναι και οι πιο εύκολες. Ωστόσο η θετική έκβαση των ιστοριών του Τεό και της Λέας περνάει θετικά και αισιόδοξα μηνύματα για την αποτελεσματική αντιμετώπιση όλων αυτών των προβλημάτων.

Το πιο σημαντικό είναι ότι τα άμεσα θιγόμενα άτομα, ο Τεό και η Λέα δηλαδή, είναι εκείνα που αναλαμβάνουν δράση στο τέλος και βάζουν στη θέση του τον κακό σύμβουλό τους, πότε κλείνοντάς τον μέσα σε ένα βάζο με την ετικέτα ‘δηλητήριο’, πότε στέλνοντάς τον στους υπονόμους – όπου και πάλι τον βλέπουμε να συνεχίζει απτόητος να σπέρνει δαιμόνια ανάμεσα στους αρουραίους! Ο διαβολάκος φυσικά επανέρχεται στην επόμενη ιστορία – δε θα μπορούσε να καταθέσει έτσι εύκολα τα όπλα – αλλά ο ρόλος του περιορίζεται ολοένα και περισσότερο κάθε φορά, καθώς τα κεφάλαια κλείνουν ένα – ένα. Στο τέλος κάθε ιστορίας, εμφανίζεται και ο ίδιος ο «δόκτωρ» Μιζό, ο οποίος ανακεφαλαιώνει τα βασικά της σημεία, με τον Τεό και τη Λέα να τον ακούν προσεκτικά, απόλυτα πλέον σε θέση να κατανοήσουν όλα όσα τους έμαθε η διαχείριση των ανάλογων καταστάσεων.

Δημοσιεύτηκε στο DIASTIXO τον Σεπτέμβριο του 2018
https://diastixo.gr/kritikes/paidika/10442-muzo

Die Krickelkracels: Το βιβλίο που κουνιέται

Οι Κρίκελ-Κράκελς είναι μια ομάδα εικονογράφων από τη Γερμανία οι οποίοι γράφουν και εικονογραφούν από κοινού βιβλία για παιδιά. Οι Λότε Μπρόινινγκ, Γιούντιτ Γκάντερ, Νικόλς Ιβάνοφ, Κλερ Λένκοβα, Έλεανορ Μάρστον, Μαρία Μίλερ-Λάινβεμπερ, Στέφαν Πέρτσι, Ανν Κάτριν Ράαπ, Γιάσμιν Σέφερ, Τρίξι Σνέεφους, Σίμον Σβαρτς, Καταρίνα Ζικ και Τομπίας Βίλαντ ξεκίνησαν την υλοποίηση αυτής της ιδέας το 2007 στα πλαίσια μιας πανεπιστημιακής εργασίας, ωστόσο σύντομα το έργο τους κέρδισε ευρύτερη αναγνώριση, ενώ ήταν ακόμα φοιτητές. Ως επαγγελματίες, συνεργάζονται με γνωστούς εκδοτικούς οίκους της Γερμανίας, λαμβάνουν μέρος σε διεθνείς εκθέσεις και έχουν τιμηθεί με σημαντικά βραβεία του χώρου.

Ξεφεύγοντας από τα συνηθισμένα πλαίσια ενός κλασικού βιβλίου δραστηριοτήτων, το ‘Βιβλίο που κουνιέται’ είναι ένα πρωτότυπο, διαδραστικό βιβλίο για παιδιά. Οι σύντομες ιστορίες – στιγμιότυπα που ακολουθούν η μία την άλλη στις σελίδες του δίνουν στο παιδί το έναυσμα να βάλει το μυαλό του να δουλέψει και να θέσει σε λειτουργία τη φαντασία και τη δημιουργικότητά του, με άξονα μια σειρά από απλές κινήσεις που καλείται να κάνει καθώς το ξεφυλλίζει.

Το κείμενο, απλό και άμεσο, περιγράφει τις συνοδευτικές εικόνες στις οποίες δίνεται η έμφαση και πέφτει το μεγαλύτερο βάρος. Κυριαρχούν συγκεκριμένα χρωματικά μοτίβα, ενώ το γραμμικό ύφος παραπέμπει σε παιδικές ζωγραφιές. Οι εικόνες διαθέτουν μια προσεγμένη παιδική αφέλεια – με την καλή έννοια πάντα – έτσι ώστε να είναι προσιτές, οικείες και εύκολα κατανοητές από τα παιδιά. Κάθε δισέλιδο ‘σαλόνι’ είναι και μια ενότητα, όπου δίνεται μια οδηγία η οποία αφορά το αμέσως επόμενο δισέλιδο:

«Α, εδώ είναι ήσυχα. Το πάτωμα όμως αρχίζει ξαφνικά να κουνιέται! Γύρισε το βιβλίο ανάποδα και πήγαινε στη σελίδα που δείχνει το κίτρινο βελάκι.»

Και, ακολουθώντας την οδηγία και το κίτρινο βελάκι, στρέφεις το βιβλίο ανάποδα και γυρίζεις σελίδα, φτάνοντας στην επόμενη ενότητα.

Η ανάγνωση έτσι παίρνει μία άλλη διάσταση και το παιδί μπαίνει στη διαδικασία να συνδυάσει το διάβασμα με κάτι διασκεδαστικό, στο οποίο παίρνει μέρος ενεργά. Δεν βλέπει δηλαδή απλά μια εικόνα, δεν διαβάζει μόνο μια ιστορία, δεν αναπαράγει τυπικά μια προτεινόμενη δραστηριότητα, αλλά συμμετέχει σε αυτήν πολύ εύκολα, ενώ του δίνεται και η δυνατότητα να συνειδητοποιήσει την αλληλουχία γεγονότων, τη σχέση δράσης – αντίδρασης, αιτίας – αποτελέσματος:

«Ωχ, το πάει για βροχή. Φύσα τα σύννεφα στα δεξιά…» «Τέλεια! Το σύννεφο θα γεμίσει τώρα με τις στάλες του το βαρέλι. Πού να πηγαίνει άραγε το λούκι;»

Η μία δραστηριότητα φέρνει την άλλη, το ένα βήμα οδηγεί στο επόμενο. Το ίδιο το βιβλίο, σαν αντικείμενο, χρησιμοποιείται ως μέσο για την συμμετοχή στις εικόνες που περιγράφονται: «Ο Πάουλε, ο αρκούδος, ταξιδεύει στη θάλασσα. Κούνα απαλά το βιβλίο πέρα – δώθε…» Το παιδί παίρνει ουσιαστικά στα χέρια του το εκάστοτε στιγμιότυπο και του δίνει κίνηση, με τη φαντασία του να σχηματίζει νοερές εικόνες βασισμένες σ’ αυτές που βλέπει μπροστά του. Άνθρωποι, ζώα, το φυσικό περιβάλλον, χώροι οικείοι, όπως η παιδική χαρά, αλλά και πιο αφαιρετικοί, όπως το διάστημα, αποτελούν μικρότερα ή μεγαλύτερα κομμάτια ενός συνόλου εικόνων – δραστηριοτήτων που συνδέονται μεταξύ τους χάρις στην συμμετοχή του παιδιού – αναγνώστη.

Το ‘Βιβλίο που κουνιέται’ είναι ένα διασκεδαστικό και έξυπνο βιβλίο για παιδιά, με διακριτικά εκπαιδευτικό χαρακτήρα. Με απλότητα, παιχνιδιάρικη διάθεση αλλά και ουσιαστική διαδραστικότητα, προσφέρει μια διαφορετική αντίληψη της ανάγνωσης. Παράλληλα, είναι έτσι γραμμένο και στημένο ώστε να μπορεί άνετα και ο γονιός να το διαβάσει με το παιδί, παροτρύνοντάς το να ακολουθεί κάθε φορά τις οδηγίες στις σελίδες, αλλά και ένα μεγαλύτερο παιδί να το διαβάσει μόνο του, αναζητώντας και ανακαλύπτοντας τα στοιχεία που το κατευθύνουν από τη μία δραστηριότητα στην άλλη. Η ευχάριστη μετάφραση είναι της Μαρίας Σούμπερτ, ενώ η εικονογράφηση έχει γίνει από τα μέλη της ομάδας των Κρίκελ-Κράκελς.

Δημοσιεύτηκε στο DIASTIXO τον Μάρτιο του 2015
http://diastixo.gr/kritikes/paidika/9332-to-vivlio-pou-kounietai

Κούλα Μπορμπουδάκη: Μικροί Αρχαιολόγοι

Η αρχαιολόγος Κούλα Μπορμπουδάκη ίδρυσε το 2016 στον Κίσσαμο Χανίων το Archaeolab, ένα πρωτοποριακό εργαστήριο Αρχαιολογίας και Τέχνης με σκοπό την υλοποίηση εκπαιδευτικών προγραμμάτων που απευθύνονται σε παιδιά αλλά και σε ενήλικες. Η βασική δραστηριότητα του εργαστηρίου, που αποτελεί και παγκόσμια καινοτομία, είναι η προσομοίωση ανασκαφής – δηλαδή η αναπαράσταση σε φυσικό χρόνο της συγκεκριμένης διαδικασίας, με όλα τα στάδια που αυτή περιλαμβάνει, με άμεση και ενεργό συμμετοχή της εκάστοτε ομάδας.

Το βιβλίο ‘Μικροί Αρχαιολόγοι’ απευθύνεται συγκεκριμένα σε παιδιά και είναι ουσιαστικά ένα εγχειρίδιο που αν και κατά κύριο λόγο συνοδεύει και επεξηγεί τις δραστηριότητες του εργαστηρίου, παράλληλα συστήνει στο παιδί, με τρόπο απλό, κατατοπιστικό και όσο πρέπει αναλυτικό, την επιστήμη της αρχαιολογίας, καθοδηγώντας το βήμα – βήμα σε όλα τα σημαντικά πεδία στα οποία κινείται ένας αρχαιολόγος κατά τη διαδικασία της ανασκαφής αλλά και της μετέπειτα μελέτης των ευρημάτων. Δηλαδή μπορεί το βιβλίο να έχει συμπληρωματικό ρόλο σε σχέση με το εργαστήριο, ωστόσο λειτουργεί εξίσου καλά και αποτελεσματικά και σαν ανεξάρτητος οδηγός για τα παιδιά.

Η αρχαιολογία είναι μια από τις πιο συναρπαστικές επιστήμες και έχει προσφέρει πολύτιμες ιστορικές γνώσεις στον σύγχρονο κόσμο. Είναι λοιπόν αναγκαίο να τη γνωρίσει το παιδί, να συνειδητοποιήσει το πώς λειτουργεί στην πράξη και να κατανοήσει ότι η μελέτη του παρελθόντος σε αυτόν τον τομέα έχει άμεση συνάρτηση με το παρόν. Η μελέτη, ας πούμε, των αρχαίων οικισμών βοηθάει στην κατανόηση της εξέλιξης της αρχιτεκτονικής και του πώς αυτή έχει φτάσει στο σημείο όπου βρίσκεται σήμερα. Η έρευνα που αφορά τα αντικείμενα καθημερινής χρήσης μας δείχνει πώς οι πρόγονοί μας οργάνωναν τη ζωή τους και μας δίνει όλα τα απαραίτητα στοιχεία για να διαπιστώσουμε αν και κατά πόσο αυτή η οργάνωση έχει αλλάξει με το πέρασμα των χρόνων.

Καθώς λοιπόν το παιδί έρχεται σε επαφή με το αντικείμενο της αρχαιολογικής έρευνας από μικρή ηλικία, μπορεί εύκολα να αποκτήσει ενδιαφέρον για την επιστήμη και να το ψάξει περισσότερο μεγαλώνοντας. Ξεκινάει έτσι σιγά σιγά, με απλά βήματα, να γνωρίσει από κοντά όλα εκείνα τα στοιχεία που κάνουν την αρχαιολογία τόσο σημαντική αλλά και συνάμα γοητευτική.

Τι εργαλεία πρέπει να έχει στη διάθεσή του ένας αρχαιολόγος; Πώς μπορεί να οργανώσει την ανασκαφή και τη μελέτη του για να έχει το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα; Ποια είναι τα ενδεδειγμένα μέρη για ανασκαφές; Ποιες είναι οι λεπτομέρειες και τα διαφορετικά στάδια αυτής της διαδικασίας; Πώς εντοπίζονται και πώς αξιολογούνται τα ευρήματα ανάλογα με το υλικό και την κατάστασή τους; Πώς οριοθετείται ο χώρος όπου εντοπίστηκαν; Πώς γίνεται η σχετική έρευνα ώστε να προσδιοριστεί η εποχή στην οποία ανήκουν; Πώς συντηρούνται έτσι ώστε να μην αλλοιωθούν για να μπορούν να μελετηθούν και στο μέλλον; Σε αυτά και πολλά άλλα ερωτήματα απαντάει το βιβλίο της Κούλας Μπορμπουδάκη, θέτοντας μια πρώτη βάση και κατευθύνοντας το παιδί στην διαδικασία μιας απλής ανασκαφής έτσι ώστε να εξοικειωθεί με τον σκοπό και το πνεύμα της συγκεκριμένης δραστηριότητας και να μπορέσει, στη συνέχεια, να κατανοήσει την σπουδαιότητα των αρχαιολογικών ευρημάτων σε ευρύτερη κλίμακα.

Το κείμενο, γραμμένο με σύγχρονο και άμεσο ύφος, συνοδεύεται από απλές, καθαρές και πολύ χαριτωμένες εικόνες, φιλοτεχνημένες από τον Λευτέρη Κοντογιάννη. Στο τέλος υπάρχει ένα παράρτημα με υποδείγματα καρτελών και φορμών που χρησιμοποιούνται σε μια ανασκαφή για την καταγραφή των ευρημάτων και τον σχολιασμό που τα αφορά. Το παιδί μπορεί να τις χρησιμοποιήσει σαν οδηγούς για να πειραματιστεί με τα διάφορα στάδια της έρευνας, ενώ παροτρύνεται να αποστείλει στο εργαστήριo τα αποτελέσματα της δικής του προσωπικής ανασκαφής, σαν μέρος μιας διαδραστικής δραστηριότητας.

Δημοσιεύτηκε στο DIASTIXO τον Φεβρουάριο του 2018
http://diastixo.gr/kritikes/paidika/-κούλα-μπορμπουδάκη-«μικροί-αρχαιολόγοι»

Ιωάννα Μπαμπέτα: Ο Ιάσονας και η Αργοναυτική Εκστρατεία

Η ελληνική μυθολογία, με τον ανεκτίμητο πλούτο του πρωτογενούς υλικού της, αποτελεί μία από τις πιο ουσιαστικές και περιεκτικές πηγές γνώσης για παιδιά αλλά και για μεγάλους. Μέσα στον θησαυρό των μύθων που την απαρτίζουν, δε βρίσκει κανείς μόνο τις ηρωικές πράξεις των πρωταγωνιστών της – ημίθεοι, θνητοί, θεοί, καλοί, κακοί, όλοι έχουν τη θέση τους και το ρόλο τους – αλλά και ιστορικές αναφορές σε γεγονότα, πληροφορίες για την καθημερινή ζωή, τις γιορτές, τα ήθη και τόσα άλλα μέσα από το πρίσμα της φαντασίας, της εφευρετικότητας και της δημιουργικότητας ενός λαού, του ελληνικού, με εμπειρίες αιώνων.

Οι μύθοι, όπως και μετέπειτα τα λαϊκά παραμύθια, αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι του πολιτισμού και της λογοτεχνίας μας. Είναι επομένως ιδιαίτερα σημαντικό για τα παιδιά να έρθουν σ’ επαφή με τη μυθολογία και να την μελετήσουν σε βάθος. Αυτό βέβαια καθίσταται πρακτικά εφικτό σε μια ηλικία όπου θα είναι σε θέση να διαβάσουν τις πιο λεπτομερείς καταγραφές των μύθων, έτσι ώστε να μπορούν, επιπλέον, να κατανοήσουν τις πιο περίπλοκες δομές τους, τα νοήματα και τα μηνύματά τους.

Μέχρι να γίνει αυτό, βιβλία όπως ‘Ο Ιάσονας και η Αργοναυτική Εκστρατεία’ της Ιωάννας Μπαμπέτα, ολιγοσέλιδα με έμφαση στην εικόνα, επιχειρούν να καλύψουν τη χρονική απόσταση με την περιληπτική αλλά ουσιαστική απόδοση των μύθων που παρουσιάζουν, φέρνοντας τα μικρότερα παιδιά σε μια πρώτη γνωριμία με τον κόσμο της μυθολογίας.

Από τους πιο επικούς και αγαπητούς μύθους, αυτός του Ιάσονα και των Αργοναυτών, είναι πηγή έμπνευσης και σημείο αναφοράς με διαχρονική αξία, κι ένα από τα πιο χαρακτηριστικά και αντιπροσωπευτικά δείγματα της μυθολογίας μας. Διόλου τυχαία, είναι ένα από τα βασικά της θέματα, συνδυάζοντας μια σειρά από στοιχεία που κάνουν την συγκεκριμένη ιστορία συναρπαστική. Επομένως αποτελεί μια εξαιρετική πρώτη ύλη για ένα βιβλίο που προορίζεται να διαβαστεί από μικρούς κυρίως αναγνώστες.

 Η Ιωάννα Μπαμπέτα, η οποία, πέρα από τη συγγραφική της ιδιότητα, ασχολείται ποικιλοτρόπως με τα παιδιά και το παιδικό βιβλίο, δεν ξεχνάει ότι απευθύνεται σε μικρό ηλικιακά κοινό, γι’ αυτό και ο λόγος της είναι απλός, στρωτός, κατανοητός. Είναι γραμμένο το κείμενο με τέτοιο τρόπο ώστε να μπορεί με την ίδια ευκολία να διαβαστεί από το παιδί, ή να το διαβάσει στο παιδί κάποιος μεγάλος.

Ανάμεσα στα αφηγηματικά κομμάτια παρεμβάλλονται έμμετρα δίστιχα ή τετράστιχα με ρίμα, με στόχο τόσο την ποικιλία στο ύφος ώστε να διατηρείται το ενδιαφέρον του παιδιού ζωντανό, όσο και την ευκολότερη αποτύπωση στη μνήμη του χαρακτηριστικών επεισοδίων της ιστορίας. Σε κάθε κομμάτι, τα βασικά σημεία της αφήγησης τονίζονται με κεφαλαία γράμματα σε άλλο χρώμα. Δίνεται έτσι προτεραιότητα στον εκπαιδευτικό χαρακτήρα του κειμένου, καθώς το παιδί παρακινείται διακριτικά να δώσει προσοχή στα στοιχεία αυτά και μ’ αυτό τον τρόπο μπορεί ευκολότερα να κάνει τους απαραίτητους συσχετισμούς για να κατανοήσει τη σχέση δράσης – αντίδρασης ανάμεσα στα γεγονότα καθώς και το πώς συνδέονται τα συγκεκριμένα γεγονότα με τα πρόσωπα που κρατούν πρωταγωνιστικό ρόλο σ’ αυτά.

Η εικονογράφηση του Θάνου Τσίλη παραπέμπει σε κόμικ, με τις λιτές, δωρικές γραμμές, τα γήινα χρώματα που κυριαρχούν ως επί το πλείστον, και τις φωτοσκιάσεις, να δημιουργούν ένα εικαστικό σύνολο με ιδιαίτερη κίνηση και ζωντάνια, θέτοντας έτσι τον μύθο μέσα σ’ ένα νέο, σύγχρονο πλαίσιο.

Δημοσιεύτηκε στο DIASTIXO τον Μάιο του 2017

http://diastixo.gr/kritikes/paidika/7039-iasonas-argonautiki-ekstrateia

Γιώτα Λιβάνη: Πάνω από όλα φαντασία

Eίναι άραγε εύκολο για ένα παιδί να κατανοήσει τη διαδικασία σύλληψης και συγγραφής μιας απλής ιστορίας με αρχή, μέση και τέλος; Το πρωτότυπο και χαριτωμένο βιβλίο της Γιώτας Λιβάνη «Πάνω από όλα φαντασία» επιχειρεί με απλό και εύληπτο τρόπο να εξοικειώσει τις μικρές ηλικιακά αναγνωστικές ομάδες μ’ αυτό το ουσιαστικά περίπλοκο και πολυδιάστατο πεδίο.

Αν και το τελικό αποτέλεσμα της έμπνευσης ενός συγγραφέα μπορεί να είναι ιδιαίτερα συνεκτικό και ευρύ, ο βασικός καμβάς πάνω στον οποίο αναπτύσσει τις ιδέες του αποτελείται από πολύ συγκεκριμένα στοιχεία: μία ιδέα (ή και περισσότερες, κατά περίπτωση), επιλεγμένοι ήρωες που μπορούν να την εξυπηρετήσουν στην όποια εξέλιξή της, και μια γερή δόση φαντασίας – ειδικά όταν μιλάμε για ιστορίες που απευθύνονται σε παιδιά, η φαντασία είναι συστατικό ζωτικής σημασίας, ανεξάρτητα από το πόσο ρεαλιστικό ή μη είναι το θέμα που πραγματευόμαστε.

Η αρχή είναι το ήμισυ του παντός, γι’ αυτό και η αρχή της ιστορίας μας πρέπει να είναι δυνατή, συναρπαστική και να κινεί αμέσως το ενδιαφέρον. Να θέλει ο αναγνώστης να διαβάσει τη συνέχεια, να έχει περιέργεια για την εξέλιξή της. Δίνεται ιδιαίτερη σημασία στην παράμετρο της φαντασίας, γιατί αυτή είναι που αποτελεί το πλέον σημαντικό συστατικό της δημιουργικότητας. «Η πρωτογενής φαντασία», είχε πει ο S.T. Coleridge, «είναι η ζωτική δύναμη και ο πρωταρχικός φορέας της συνολικής αντίληψης του ανθρώπινου μυαλού». Ξεκινώντας λοιπόν από κει, αφήνοντας το μυαλό να ταξιδέψει ελεύθερο και κάνοντας συσχετισμούς και συνδυασμούς ιδεών, προσώπων και καταστάσεων, γεννιέται σιγά σιγά η κάθε φανταστική ιστορία και ζωντανεύει τόσο μέσα από τις λέξεις που την αφηγούνται, όσο και μέσα από τις εικόνες που, τυχόν, τη συνοδεύουν.

Η επιλογή του ήρωά μας είναι εξίσου σημαντική, καθώς αυτός είναι που θα σηκώσει στους ώμους του το βάρος της ιστορίας, ενώ ταυτόχρονα θα είναι κι αυτός που θα την προχωρά και θα την εξελίσσει μέσα από τις πράξεις και τις αποφάσεις του, στο βαθμό που αυτό είναι εφικτό και δεν εξαρτάται από εξωγενείς παράγοντες. Ο τόπος και ο χρόνος δράσης έχουν το δικό τους ρόλο, καθώς επίσης και μία ή περισσότερες ανατροπές οι οποίες, σε καίρια στιγμή, θα επανακεντρίσουν το ενδιαφέρον του αναγνώστη και ίσως δώσουν και μια νέα διάσταση στα γεγονότα που περιγράφονται.

Και φυσικά το τέλος, εξίσου σημαντικό με την αρχή, είναι ένα δομικό στοιχείο που μπορεί να απογειώσει το θέμα μας – γι’ αυτό και η σύνθεση και η παρουσίασή του πρέπει να γίνονται με υπολογισμό όλων των παραμέτρων της ιστορίας μας.

Το βιβλίο της Γιώτας Λιβάνη είναι γραμμένο έτσι ώστε να διευκολύνει τους πολύ μικρούς αναγνώστες να μπουν στο κλίμα της δημιουργικής διαδικασίας, παίρνοντας ερεθίσματα από το απλό, καθημερινό τους περιβάλλον: μέχρι και ένα συνηθισμένο αντικείμενο μπορεί να αποτελέσει τη βάση και την έμπνευση για μια απίθανη ιστορία, φτάνει να επιστρατεύσει κανείς τη φαντασία του και να μην προσπαθήσει να την περιορίσει. Ο/η εικονογράφος, που υπογράφει με τα αρχικά Ρ.Κ., χρησιμοποιεί έναν έξυπνο συνδυασμό ασπρόμαυρων και έγχρωμων εικόνων για να τονίσει τη δύναμη της φαντασίας και τις άπειρες δυνατότητες και προοπτικές που προσφέρει.

Εννοείται φυσικά ότι η ουσιαστική εξοικείωση για το παιδί έρχεται με την συστηματική πρακτική ενασχόληση, είτε πρόκειται για ακρόαση (αν το παιδί είναι μικρό, οπότε κάποιος άλλος του διαβάζει βιβλία), είτε για άμεση αναγνωστική διαδικασία, είτε για την προσωπική δημιουργική απασχόλησή του - ωστόσο εδώ δίνονται κάποιες σημαντικές πρώτες βάσεις για να έρθει σε επαφή με το όλο θέμα και να κατανοήσει αυτά τα απλά αλλά τόσο θεμελιώδη στοιχεία. Εξάλλου ακόμα και η πιο περίπλοκη διαδικασία, αν απογυμνωθεί από τα επιπρόσθετα χαρακτηριστικά της, για βάση της πάντα έχει έναν απλό σκελετό – οι μακροσκελείς μαθηματικές εξισώσεις βασίζονται στις τέσσερις απλές πράξεις, ακόμα και τα πιο περίτεχνα μουσικά κομμάτια έχουν για σημείο εκκίνησης τις εφτά νότες του πενταγράμμου. Κατανοώντας το αυτό κανείς, φτάνοντας στο σημείο να κατέχει αυτή τη γνώση, είναι στη συνέχεια σε θέση να αναπτύξει τα βασικά στοιχεία με όποιον τρόπο τον εκφράζει καλύτερα.

Δημοσιεύτηκε στο DIASTIXO τον Μάρτιο του 2017
http://diastixo.gr/kritikes/paidika/6693-pano-apo-ola-fantasia

Ruth Vander Zee: Έρικα

Η ιστορία της "Έρικα" είναι κατά κύριο λόγο ένα εκπαιδευτικό βιβλίο πολύ ιδιαίτερο και πολύ διαφορετικό. Πρόκειται για την απλή αφήγηση με πολύ λίγα αλλά ουσιαστικά λόγια μιας γυναίκας που επέζησε από το Ολοκαύτωμα επειδή η μητέρα της είχε την ψυχραιμία και την ετοιμότητα να την πετάξει από το τρένο που μετέφερε εκείνη και εκατοντάδες άλλους Εβραίους σε στρατόπεδα συγκέντρωσης. Η Έρικα τότε ήταν μωρό και η μοίρα της προδιαγεγραμμένη, όπως τόσων άλλων. Ωστόσο η γενναία και αποφασιστική στάση της μητέρας της ανέτρεψε αυτό το μοιραίο πεπρωμένο και το μετέτρεψε σε μια υπέροχη ζωή για την κόρη της, τη δική της ζωή που δικαιωματικά της ανήκε αλλά κάποιοι άλλοι είχαν αποφασίσει να της στερήσουν.

Η ηρωίδα, που αφηγείται το χρονικό της σωτηρίας της, έρχεται από μία από τις ζοφερότερες περιόδους της σύγχρονης ιστορίας. Η ίδια είχε την τύχη να μην ανήκει στους ανθρώπους που δεν μπόρεσαν ποτέ να φύγουν από τα στρατόπεδα συγκέντρωσης γιατί την πιο κρίσιμη στιγμή άλλαξε η πορεία των γεγονότων για κείνη. Μια απλή, σύντομη κίνηση από τη μητέρα της ήταν αρκετή για να την σώσει από τη σίγουρη κόλαση που την περίμενε.

Είναι αρκετές οι ιστορίες ανθρώπων που κατάφεραν να γλιτώσουν από τα στρατόπεδα συγκέντρωσης είτε χάρη στη δική τους ευστροφία είτε λόγω της ευσυνειδησίας ή και αυτοθυσίας κάποιων άλλων. Αυτό που κάνει την περίπτωση της Έρικα ακόμα πιο ιδιαίτερη είναι το ότι η ίδια δεν ήταν σε θέση καμία φορά να αντιδράσει, να αποφασίσει μόνη της για την τύχη της ή να διεκδικήσει ο,τιδήποτε: τόσο η αρχικά αναπόφευκτη μοίρα της όσο και η αναπάντεχη ανατροπή που την άλλαξε ολοκληρωτικά ήταν αποτέλεσμα των πράξεων άλλων, την πρώτη φορά για κακό, τη δεύτερη για το καλό. Μέσα στην ασύλληπτα τραγική ατυχία της οικογένειάς της και των υπόλοιπων ομόθρησκών της, η Έρικα στάθηκε απίστευτα τυχερή. Είχε την τύχη να πέσει στα χέρια καλών ανθρώπων που τη μεγάλωσαν σαν παιδί τους, κι έτσι κατάφερε κι εκείνη να γίνει μέλος της κοινωνίας, και να είναι σε θέση αργότερα να αφηγείται την ιστορία της, όπως τη βίωσε μέσα από τις αφηγήσεις που άκουγε, εφόσον η ίδια δεν είχε τις αρχικές μνήμες απ' αυτήν.

Η δομή του κειμένου είναι τέτοια ώστε τα νοήματα και τα μηνύματα που θέλει να περάσει να γίνονται κατανοητά και στις πιο μικρές ηλικίες και σίγουρα μπορεί να αποτελέσει ένα καλό σημείο αναφοράς για την συνειδητοποίηση από τα παιδιά έστω και μέρους της ιστορικής περιόδου στην οποία αναφέρεται. Μπορεί να τα προβληματίσει, να τα κάνει να σκεφτούν, να θέσουν στον εαυτό τους ερωτήματα, να συσχετίσουν τα τότε γεγονότα με σημερινές καταστάσεις, να καταλάβουν ότι η Ιστορία δεν είναι απλά ένα μάθημα που διαβάζουμε για το σχολείο, αλλά ένα από τα σημαντικότερα κομμάτια της πορείας των ανθρώπων, και ότι τα ιστορικά γεγονότα δεν είναι μόνο ημερομηνίες, αλλά συμβάντα με συνέπειες μακροπρόθεσμες και καθοριστικές.

Αυτό που ωστόσο τραβάει κυρίως την προσοχή, και από αυτή την άποψη διευκολύνει ακόμα περισσότερο τον σκοπό του βιβλίου, είναι η εξαιρετική εικονογράφησή του.

Πρόκειται για μια σειρά από υπέροχες φωτορεαλιστικές εικόνες, εμπνευσμένες από φωτογραφίες εκείνης της εποχής, οι οποίες ακολουθούν τη ροή της ιστορίας με ευφάνταστο, πρωτότυπο και δημιουργικό τρόπο: η πρώτη, που εικονογραφεί τη σύγχρονη εποχή, είναι έγχρωμη. Καθώς η Έρικα ξεκινάει την αφήγηση της ιστορίας της, τη συνοδεύουν αρχικά τέσσερις ασπρόμαυρες εικόνες που συνοψίζουν την τραγικότητα των γεγονότων, στη συνέχεια το χρώμα εμφανίζεται διακριτικά, συνδυασμένο με την απρόσμενη επιστροφή της Έρικα στη ζωή, και ακολουθεί άλλη μία ασπρόμαυρη που σφραγίζει το τέλος εκείνου του θλιβερού κεφαλαίου για την οικογένεια και τους δικούς της. Η τελευταία εικόνα, γεμάτη χρώμα, εικονογραφεί την ζωή που κέρδισε η Έρικα και δίνει πολλά μηνύματα ελπίδας και αισιοδοξίας για όλους τους ανθρώπους που βιώνουν μεγάλες ή και μικρότερες δυσκολίες στη ζωή τους. Η σύνθεση του εξωφύλλου, εξίσου πρωτότυπη, δίνει καίρια το στίγμα της ιστορίας.

Δημοσιεύτηκε στο ΔΙΑΣΤΙΧΟ τον Ιούλιο του 2016
http://diastixo.gr/kritikes/paidika/5471-erika-ruth-vander-zee