Showing posts with label graphic novel. Show all posts
Showing posts with label graphic novel. Show all posts

6 July 2018

Benjamin von Eckartsberg & Chaiko: Ηρακλής Πουαρό - Έγκλημα στο Όριεντ Εξπρές της Άγκαθα Κρίστι

Αν υπάρχει κάποιο είδος λογοτεχνίας που αποτελεί την πιο ιδανική πρώτη ύλη για διασκευή σε graphic novel, αυτό είναι σίγουρα τα αστυνομικά μυθιστορήματα. Άλλωστε είναι πάρα πολλά και τα πρωτότυπα graphic novels, όπως και τα συγγενή τους κόμικς, των οποίων η ιστορία είναι αστυνομική ή μυστηρίου ή και τα δύο – φτάνει να θυμηθούμε το ‘Sin City’, τον ‘Punisher’ ή το ‘Gotham Central’, για να αναφέρω ελάχιστα μόνο από τα πιο γνωστά. Με τον τεράστιο όγκο των αστυνομικών μυθιστορημάτων της αλλά και τις συλλογές διηγημάτων ανάλογης θεματολογίας, η Άγκαθα Κρίστι δε θα μπορούσε παρά να τιμηθεί δεόντως από πολλούς δημιουργούς graphic novels, καθώς τα έργα της είναι γεμάτα από ιδιαίτερα έντονες σκηνές και περιγραφές και καλομελετημένους, ευφυώς παρουσιασμένους χαρακτήρες – πρώτης τάξεως υλικό για εικονογραφική απεικόνιση.

Η Άγκαθα Κρίστι έζησε μια μυθιστορηματική ζωή που συμπεριλαμβάνει μέχρι και την ολιγοήμερη εξαφάνισή της μετά την αποκάλυψη μιας απιστίας του τότε συζύγου της – ένα γεγονός που, ωστόσο, δεν αναφέρεται στην αυτοβιογραφία της. Μέλος μιας ευκατάστατης οικογένειας της μεσαίας τάξης, η Άγκαθα υπηρέτησε σε νοσοκομείο του Ντέβον – της περιοχής όπου γεννήθηκε – κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, παρέχοντας υπηρεσίες στους στρατιώτες που επέστρεφαν από τα χαρακώματα. Παράλληλα επιχειρούσε να κάνει το πρώτο βήμα σαν συγγραφέας, κάτι που αρχικά στέφθηκε με απόλυτη αποτυχία καθώς την απέρριψαν έξι φορές. Ωστόσο το 1920 εξέδωσε τη ‘Μυστηριώδη υπόθεση στο Στάιλς’ με ήρωα τον Ηρακλή Πουαρό, ένα βιβλίο που έμελλε να αλλάξει θεαματικά την πορεία και τη μετέπειτα φήμη της.

Τώρα πλέον είναι η αδιαμφισβήτητη ‘Βασίλισσα του Εγκλήματος’ – τίτλος που βασίζεται σε μια σειρά από χαρακτηριστικά της γραφής της αλλά και του τρόπου παρουσίασης των εκάστοτε ηρώων / υπόπτων της. Οι ιστορίες της είναι δομημένες κατά τέτοιον τρόπο ώστε να δημιουργούν ένα κλίμα αγωνίας και μυστηρίου και να κατευθύνουν τον αναγνώστη – και, κατ’ επέκταση, και τον θεατή, αν πρόκειται για κινηματογραφική / τηλεοπτική διασκευή του έργου – έτσι ώστε να υποψιάζεται τους δυνάμει δολοφόνους χωρίς ποτέ να είναι σίγουρος ότι έχει ακολουθήσει τον σωστό συλλογισμό και έχει φτάσει στον σωστό ύποπτο.

Οι κεντρικοί ήρωές της, αξιομνημόνευτοι και επιβλητικοί, είναι πρωτότυποι και αντισυμβατικοί – θα μπορούσε κανείς να τους χαρακτηρίσει ακόμη και αντι-ήρωες. Η Μις Μαρπλ, η ηλικιωμένη ερασιτέχνις ντετέκτιβ, και ο Ηρακλής Πουαρό, ο ιδιόρρυθμος Βέλγος με τις δεκάδες παραξενιές, ερευνούν και διαλευκαίνουν τις υποθέσεις με τον δικό τους μοναδικό τρόπο, συχνά παραπλανώντας τόσο τους πραγματικούς ενόχους όσο και τους υπόλοιπους υπόπτους με την φαινομενικά φευγάτη ή εκκεντρική συμπεριφορά τους.

Στο ‘Έγκλημα στο Όριεντ Εξπρές’, που εκδόθηκε για πρώτη φορά το 1934, ο Ηρακλής Πουαρό εμπλέκεται αναπάντεχα σε μια περίπλοκη, ανατριχιαστική υπόθεση, με αφορμή έναν φόνο μέσα σε ένα πολυτελές τρένο το οποίο ακινητοποιείται στην ερημιά εξαιτίας μιας άγριας χιονοθύελλας. Εμπνευσμένη από ένα αληθινό περιστατικό – την απαγωγή και, στη συνέχεια, τη δολοφονία του γιου του αεροπόρου Τσαρλς Λίντμπεργκ το 1932 – η Άγκαθα Κρίστι συνέθεσε μια από τις πιο αξέχαστες ιστορίες της η οποία είναι και ιδιαίτερα ξεχωριστή καθώς είναι από τις περιπτώσεις εκείνες όπου οι ένοχοι δεν τιμωρούνται. Μέσα στην ακινησία και τη σιωπή του χιονισμένου τοπίου, και με την βεβαιότητα ότι ένας δολοφόνος κυκλοφορεί ελεύθερος στον περιορισμένο χώρο του τρένου, ο Ηρακλής Πουαρό καλείται να ρίξει φως σε μια υπόθεση που πηγαίνει χρόνια πίσω και η οποία δεν περιστρέφεται απλά γύρω από ένα θύμα δολοφονίας και έναν ένοχο.

Όντας, και όχι άδικα, ένα από τα πιο δημοφιλή έργα της Άγκαθα Κρίστι, το Έγκλημα στο Όριεντ Εξπρές’ είναι, οριακά, μια ιστορία τρόμου – αν συνυπολογίσει κανείς τις ιδιαίτερες συνθήκες όπου διαδραματίζεται: μια χώρα ξένη για τους πρωταγωνιστές, παγωνιά, απομόνωση, απουσία κάθε αρχής, έλλειψη τρόπου διαφυγής, ένας φόνος χωρίς φαινομενικά κίνητρα, καθώς αρχικά το θύμα δεν φαίνεται να σχετίζεται με κανέναν από τους συνεπιβάτες του, ούτε και εκείνοι μεταξύ τους, τα στενά όρια των διαδρόμων και των διαμερισμάτων του τρένου – στοιχεία που δημιουργούν τις πιο κατάλληλες συνθήκες για άσκηση ψυχολογικής πίεσης και πόλεμο νεύρων και που περιορίζουν σημαντικά τις δυνατότητες περαιτέρω έρευνας καθώς είναι αδύνατη η πρόσβαση σε αρχεία, εφημερίδες και άλλες πηγές πληροφοριών.

Είναι ωστόσο τα ίδια αυτά στοιχεία που ο δαιμόνιος ντετέκτιβ θα αξιοποιήσει προς όφελός του ώστε να φτάσει στην άκρη του νήματος. Η απομόνωση αναγκάζει τον δολοφόνο να παραμείνει στο τρένο, ο σχετικά μικρός αριθμός των υπόπτων περιορίζει σημαντικά την ανάλογη διερεύνηση. Σύντομα ο Ηρακλής Πουαρό αρχίζει να ‘διαβάζει’ τους υπόπτους, ανακαλύπτοντας μυστικά, διπλές ταυτότητες, συνδέσεις και σχέσεις που όλοι είχαν καταφέρει, σε πρώτη φάση, να αποκρύψουν εντέχνως. Αποδεικνύεται ότι το θύμα πήγαινε γυρεύοντας, και ότι δεν ήταν μόνο ένας ο δολοφόνος του. Οι ιδιάζουσες παράμετροι αυτής της υπόθεσης οδηγούν στην λύση της με έναν τρόπο που αποκαθιστά, έστω και καθυστερημένα, έστω και με την αφορμή της τέλεσης ενός φόνου, τη δικαιοσύνη.

Στην παρούσα έκδοση του αγαπημένου αυτού έργου της Άγκαθα Κρίστι σε μορφή graphic novel, που κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις εκδόσεις Διόπτρα σε μετάφραση της Τατιάνας Γαλάτουλα, ο Μπέντζαμιν φον Έκαρτσμπεργκ, Γερμανός συγγραφέας και εικονογράφος, αποδίδει με σεβασμό την ιστορία με έμφαση στα πιο κομβικά και ενδιαφέροντα σημεία της, ακολουθώντας πιστά το πρωτότυπο κείμενο του μυθιστορήματος. Οι διάλογοι είναι καίριοι, συμπαγείς και όσο χρειάζεται αναλυτικοί και περιγραφικοί, η ιστορία εκτυλίσσεται στα καρέ με ακρίβεια και συνοχή, σε συμφωνία και αρμονία με το συναρπαστικό αλλά απέριττο ύφος της Άγκαθα Κρίστι.

Την εικονογράφηση έχει αναλάβει ο Τσάικο, κομίστας από την Κίνα, του οποίου η τεχνική παραπέμπει στα κόμικς της δεκαετίας του ’50 και τα Κλασικά Εικονογραφημένα, ιδίως σε ό,τι αφορά την απεικόνιση προσώπων και εκφράσεων. Η χρήση των μουντών χρωματικών αποχρώσεων, με το γκρι, το πετρόλ και το λευκό να διανθίζονται περιστασιακά με επεμβάσεις από σκούρο κόκκινο και κεραμιδί, δημιουργεί ένα διακριτικό εφέ που θυμίζει τον επιχρωματισμό με φίλτρα των ασπρόμαυρων ταινιών.

Ειδικότερα τα αντικείμενα και οι επιφάνειες που εμφανίζονται με κόκκινο χρώμα θα μπορούσαμε να πούμε ότι συμβολίζουν το αίμα, το έγκλημα που διαπράττεται στο τρένο, αλλά και εκείνο που είχε τελεστεί χρόνια πριν και έγινε η αιτία για το δραματικό συμβάν στο Όριεντ Εξπρές. Συμβολίζουν επίσης την επιθυμία για εκδίκηση που έφερε, αναπόφευκτα, ανθρώπους ηθικούς, καλούς και καθ’ όλα νομοταγείς, στη θέση των δολοφόνων, και υπενθυμίζουν συνεχώς όλα αυτά τα θέματα που αποτελούν το υπόβαθρο της ιστορίας.

Αν και τα βιβλία λογοτεχνών της φήμης και της εμβέλειας της Άγκαθα Κρίστι είναι λίγο-πολύ γνωστά, πάντοτε οι εκδόσεις, οι διασκευές και οι κινηματογραφικές – τηλεοπτικές μεταφορές τους παρουσιάζουν εξαιρετικό ενδιαφέρον καθώς η αξία τους είναι διαχρονική και είναι κείμενα που, όπως λέμε, δεν γερνάνε ποτέ. Τα graphic novels, που κερδίζουν έδαφος όλο και περισσότερο, είναι έργα με μεγάλη καλλιτεχνική αξία, πόσω μάλλον όταν αποδίδουν κείμενα κλασικά που έρχονται από άλλες εποχές. Όχι μόνο συντελούν στο να έρθουν σε επαφή με αυτά τα κείμενα και οι νεότερες γενιές με έναν τρόπο άμεσο που σέβεται απόλυτα τα αυθεντικά έργα και παρακινεί τον αναγνώστη να τα αναζητήσουν, αλλά και ταυτόχρονα επιβεβαιώνουν τους λόγους για τους οποίους τα συγκεκριμένα έργα καθιερώθηκαν ως κλασικά, υπογραμμίζοντας όχι μόνο την δεδομένη διαχρονικότητά τους αλλά και την αντοχή τους στον χρόνο. Κάθε λογοτεχνικό είδος και η μετεξέλιξή του έχουν τις απαρχές τους σε πρωτοπόρους συγγραφείς του παρελθόντος, και για την αστυνομική λογοτεχνία τόσο η Άγκαθα Κρίστι όσο και ο Σερ Άρθουρ Κόναν Ντόιλ θα είναι σημεία αναφοράς και τα έργα τους πηγές έμπνευσης για τους μεταγενέστερους εκπροσώπους του είδους όσα χρόνια και αν περάσουν.


Δημοσιεύτηκε στο DIASTIXO τον Ιούλιο του 2018
https://diastixo.gr/kritikes/texnes/10231-iraklis-pouaro

1 May 2018

Στέλλα Στεργίου: Ο Μικρός Πρίγκιπας του Αντουάν ντε Σεντ Εξιπερί

Η διαχρονικότητα κάποιων έργων είναι αδιαμφισβήτητη, ιδίως όταν μιλάμε για κείμενα που με τους συμβολισμούς τους έχουν καταφέρει να είναι σημεία αναφοράς, και όχι μόνο στον χώρο της λογοτεχνίας. Ο «Μικρός Πρίγκιπας» του Αντουάν ντε Σεντ-Εξιπερί εξακολουθεί να αποτελεί πηγή έμπνευσης για δημιουργούς και καλλιτέχνες παγκοσμίως, καθώς είναι ένα κείμενο πολύ ιδιαίτερο στο είδος και το ύφος του, και διαθέτει μια πρωτογενή αυθεντικότητα ανάλογη ίσως μόνο της «Αλίκης στη χώρα των θαυμάτων» – με την έννοια ότι τα θέματα που διατρέχουν την ιστορία και ο τρόπος προσέγγισης και διεκπεραίωσής τους χαρακτηρίζονται από μοναδική σε σύλληψη πρωτοτυπία, ενώ το στοιχείο του φανταστικού, που παίζει ρόλο κινητήριο και καταλυτικό, εμπλέκεται τόσο αρμονικά στη ροή ώστε να αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της.

Έχοντας διαφύγει στην Αμερική μετά το ξέσπασμα του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, ο Αντουάν ντε Σεντ-Εξιπερί έγραψε εκεί τα περισσότερα αξιομνημόνευτα έργα του, ανάμεσά τους και την ιστορία του «Μικρού Πρίγκιπα», εμπνευσμένη εν μέρει από εμπειρίες που είχε, ως αεροπόρος, στην Σαχάρα. Είναι ένα από το πιο πολυμεταφρασμένα κείμενα παγκοσμίως και έχει ψηφιστεί ως το καλύτερο βιβλίο του 20ού αιώνα στη Γαλλία. Αν και, λόγω του μικρού του πρωταγωνιστή, εντάσσεται γενικά στην παιδική λογοτεχνία, στην ουσία αποτελεί ένα βαθύτατα φιλοσοφικό και στοχαστικό κείμενο που θέτει σοβαρούς προβληματισμούς για τον άνθρωπο, τη ζωή, τη φύση και το σύμπαν.

Πρόκειται για ένα αφήγημα που εξελίσσεται μέσα από μια σειρά ευφάνταστων, συμβολικών και συναισθηματικά φορτισμένων «εικόνων», και είναι αυτός ένας από τους λόγους που προσφέρεται τόσο πολύ για προσαρμογή σε είδη τέχνης όπου η οπτική πτυχή παίζει ρόλο πρωταρχικό - έχει, για παράδειγμα, μεταφερθεί πολλές φορές στον κινηματογράφο. Η Στέλλα Στεργίου, εικονογράφος και δημιουργός κόμικ, επιχειρεί εδώ μια διασκευή σε graphic novel.

Τα graphic novels – εκτεταμένα κόμικς σε μορφή αυτόνομου βιβλίου – αποτελούν εδώ και χρόνια μια δημοφιλή μορφή εικαστικής έκφρασης, ιδίως σε ό,τι έχει να κάνει με το fan art. Λέγοντας fan art εννοούμε μία πολύ ιδιαίτερη και διαδεδομένη μορφή τέχνης που, κατά λέξη, σημαίνει «τέχνη δημιουργημένη από θαυμαστές», και πρακτικά είναι ένα εικαστικό έργο, φυσικό ή ψηφιακό, που βασίζεται σε προϋπάρχον υλικό, όπως είναι οι χαρακτήρες βιβλίων ή ταινιών, και είτε απεικονίζει τις γνωστές ιστορίες τους ιδωμένες μέσα από τη ματιά του εκάστοτε καλλιτέχνη – δημιουργού του fan art, είτε αποδεσμεύεται από αυτές και τοποθετεί τους ήρωες αυτούς σε νέα πλαίσια δράσης.

Το βιβλίο της Στέλλας Στεργίου εντάσσεται στην πρώτη κατηγορία, καθώς ουσιαστικά παίρνει την ραχοκοκαλιά της ιστορίας του «Μικρού Πρίγκιπα» και δημιουργεί fan art αναπτύσσοντας την αφήγηση στη μορφή του graphic novel. Είναι ένα πρωτότυπο εγχείρημα που απευθύνεται τόσο στους λάτρεις αυτής της μορφής καλλιτεχνικής έκφρασης όσο και σε εκείνους που αγαπούν το συγκεκριμένο έργο του Αντουάν ντε Σεντ-Εξιπερί. Το αποτέλεσμα είναι ένα καλαίσθητο και ευχάριστο οπτικά έργο, όπου δίνεται έμφαση σε χαρακτηριστικές σκηνές και εμβληματικά σύμβολα του πρωτοτύπου (για παράδειγμα, το τριαντάφυλλο). Η Στέλλα Στεργίου, με σεβασμό και αγάπη απέναντι στην αυθεντική ιστορία, αποδίδει το κείμενο με αμεσότητα και απλότητα, σε αρμονία με τις εικόνες που το συνοδεύουν. Αν και θα ήταν ίσως πιο ακριβές να πούμε ότι σε αυτή την περίπτωση είναι το κείμενο που συνοδεύει τις εικόνες: η οπτική πλευρά είναι που έχει εδώ τον πρώτο λόγο, αφού τα graphic novels, όπως και τα κόμικς, στηρίζονται κυρίως και πρωτίστως στις εικόνες. Το σομόν, το κίτρινο και το πετρόλ είναι τα χρώματα που κυριαρχούν και αποτελούν το βασικό χρωματικό μοτίβο για τις επιμέρους εικόνες – καρέ. Οι γραμμές, οι μορφές και τα σκηνικά που σχεδιάζει η Στέλλα Στεργίου είναι απλά αλλά εύστοχα, και αποδίδουν ένα κλίμα ονειρικό και ταυτόχρονα γήινο και οικείο. 

Ο ίδιος ο Μικρός Πρίγκιπας απεικονίζεται με μορφή που είναι αντισυμβατική σε σχέση με την γνωστή εικόνα που έχουμε γι’ αυτόν, με εμφάνιση που παραπέμπει σε εκείνη που ξέρουμε, συνδυάζοντάς την με μια πρωτότυπη οπτική που τονίζει την παιδική του υπόσταση και θυμίζει σύγχρονα καρτούν. Σημαντική και χαριτωμένη λεπτομέρεια η μικρή κορόνα που στέκει διακριτικά πάνω από το κεφάλι του.

Τα πρόσωπα είναι με έναν απέριττο τρόπο εκφραστικά, οι χαρακτήρες διαθέτουν όγκο και κίνηση και επιβάλλονται στον χώρο τους, Ιδιαίτερη προσοχή αξίζουν τα καρέ που απεικονίζουν στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος – για παράδειγμα το τριαντάφυλλο στη σελίδα 22, η αλεπού ανάμεσα στα σιτάρια στη σελίδα 73, το τριαντάφυλλο με το πρόσωπο στη σελίδα 25, ο πλανήτης με τα φανάρια να ορίζουν τον άξονά του στη σελίδα 59. Η χρήση των χρωμάτων και των φωτοσκιάσεων σε αυτές τις εικόνες προσδίδει την αίσθηση του βάθους, επιτυγχάνοντας ένα τρισδιάστατο, ανάγλυφο σχεδόν αποτέλεσμα.


Δημοσιεύτηκε στο DIASTIXO τον Μάιο του 2018
https://diastixo.gr/kritikes/paidika/9747-stella-stergiou-o-mikros-prigipas