9 June 2019

Τάσος Γκρους: Ό,τι αγαπάς, υπάρχει

Συναισθηματικά φορτισμένα, αφήνοντας ωστόσο μια αίσθηση κάθαρσης, τα τραγούδια της πρόσφατης δουλειάς του Τάσου Γκρους συμπληρώνουν ένα παζλ αναμνήσεων, σαν αναθήματα που κρατούν τις μνήμες αναλλοίωτες στον χρόνο. Άλλωστε ένα από τα πιο πολύτιμα δώρα της τέχνης είναι η δημιουργία, μέσα από την οποία ο πόνος, όπως εξάλλου και η χαρά, μετουσιώνεται σε έργο διαχρονικό που μένει στην αθανασία. Αυτό είναι που διαχωρίζει ουσιαστικά τους καλλιτέχνες από τον υπόλοιπο κόσμο: ότι έχουν την ικανότητα να διοχετεύουν τα συναισθήματά τους μέσα από τα έργα που δημιουργούν, και να τα μοιράζονται έτσι με τους άλλους με έναν τρόπο που εμπεριέχει ταυτόχρονα και το προσωπικό στοιχείο αλλά και την παράμετρο της εξοικείωσης: το κοινό αντιλαμβάνεται την προσωπική ματιά του καλλιτέχνη, αλλά την ίδια στιγμή μπορεί να κατανοήσει την κατάσταση που αποτέλεσε το κίνητρο για ένα έργο, να την ερμηνεύσει με τον δικό του τρόπο και να ταυτιστεί με τον δημιουργό, συμπάσχοντας μαζί του.

Ό, τι αγαπάς υπάρχει, είναι ο τίτλος της συλλογής, και αποδεικνύει ότι όντως ό, τι συνεχίζουμε να θυμόμαστε και να αγαπάμε, δεν χάνεται ποτέ. Είναι τραγούδια αφιερωμένα στον αγαπημένο γιο του Τάσου Γκρους που έφυγε πρόωρα και άδικα από τη ζωή το 2017. Τραγούδια από παλιά, ορισμένα γραμμένα πρόσφατα, όλα όμως με το ίδιο έντονο συναίσθημα: τη συγκίνηση, τη νοσταλγία, την αγάπη που έχει μείνει κάπου και περιμένει να εκφραστεί με κάποιον τρόπο για να περάσει τα όρια της ανθρώπινης υπόστασης και να φτάσει σ’ εκείνον που έφυγε, αλλά η αίσθηση της παρουσίας του εξακολουθεί να βρίσκεται ανάμεσα στους αγαπημένους του.

Αν η μνήμη ήταν μουσική, θα έκλεινε μέσα στις νότες κομμάτια από τις εικόνες των αγαπημένων μας προσώπων που δεν είναι πια μαζί μας. Ίσως γι’ αυτό και να μας συγκινούν τόσο πολύ κάποιες  μελωδίες: γιατί γίνονται φορείς των συναισθημάτων εκείνων που τις εμπνεύστηκαν και τους έδωσαν πνοή. Αντίστοιχα και τα ποιήματα, που μέσα σε λίγους στίχους εκφράζουν τόσα πολλά, καταφέρνουν και μιλάνε στις καρδιές των ανθρώπων.

Γραμμένα σε διαφορετικές συγκυρίες και με διαφορετικές αφορμές, τα ποιήματα των Γκύντερ Γκρας, Alice Tori, Θοδωρή Γκόνη, Πάμπλο Νερούδα, Ιωάννη Βηλαρά, Βαγγέλη Κάσσου, Ηλία Γκρη, Θανάση Βενέτη, Ηλία Κατσούλη, Βαγγέλη Βελώνια, Πωλ Ελυάρ, Γιώργου Μπασδέκη, Ηλία Τσέχου, Ιωάννη Πανουτσόπουλου, με θεματολογία άλλοτε τρυφερή, άλλοτε βαθιά συγκινητική, άλλοτε πιο αποστασιοποιημένη, έχουν μελοποιηθεί από τον Τάσο Γκρους, ο οποίος έχει πολλές φορές κατά τη διάρκεια της πολύχρονης και αξιόλογης πορείας του καταπιαστεί με την μελοποίηση ποιημάτων.

Περιβεβλημένα με αφοπλιστική ευαισθησία, μέσα σε μια, κοινή σε όλα, εύθραυστη ατμόσφαιρα μελαγχολίας που είναι διάχυτη στις μελωδικές τους αλληλουχίες, στο τέλος η ακρόασή τους καταλήγει απελευθερωτική και λυτρωτική, γιατί η έκφραση μέσα από τη μουσική ξεπερνάει τα φυσικά σύνορα έτσι κι αλλιώς. Αγαπημένοι καλλιτέχνες που έχουν δώσει και συνεχίζουν να δίνουν το δικό τους στίγμα στη μουσική ζωή του τόπου μας, όπως η Αργυρώ Καπαρού, ο Γιώργος Μεράντζας, η Καλλιόπη Βέττα, ο Αλέξανδρος Καψοκαβάδης, η Μάρθα Φριντζήλα, ο Γιώργος Νταλάρας, ο Παντελής Θαλασσινός, ο Γιάννης Παλαμίδας, η Φωτεινή Βελεσιώτου, ερμηνεύουν τα τραγούδια, ο καθένας με τα δικά του μοναδικά εκφραστικά μέσα, σε ένα σύνολο που δένει αρμονικά, μιας και υπάρχει πάντα ο κοινός παρονομαστής – ο πόνος της απώλειας. Οι ερμηνείες συμπληρώνονται από την απαγγελία του Βαγγέλη Βελώνια στο τελευταίο κομμάτι (Κόκκινο τριαντάφυλλο) και την δωρική, σχεδόν αφηγηματική συμβολή του ίδιου του Τάσου Γκρους στο σπαρακτικό Έτσι θα φύγεις; - την πιο άμεσα προσωπική στιγμή του άλμπουμ.

“Όποιος κλαίει εδώ μπορεί και να πιστεύει / ότι με τα κλάματα το χώμα ημερεύει”, λέει ο Γκύντερ Γκρας στο Παιδικό τραγούδι (σε απόδοση Βαγγέλη Κάσσου), και μήπως δεν είναι αλήθεια αυτό; Η αυθόρμητη εκδήλωση της συγκίνησης φέρνει πολλές φορές την κάθαρση ως ένα βαθμό, τουλάχιστον για εκείνη τη στιγμή που εκφράζεται. Η γοργόνα, το “ξύλινο κορίτσι” του Πάμπλο Νερούδα στη Γοργόνα Πλώρης, “έστεκε εκεί κοιτώντας τις ανοιχτές ζωές μας, / το είμαι, το φεύγω, το έρχομαι, το πάω πάνω στη γη” γιατί “δεν ήξερε αν υπάρχουμε ή είμαστε τ’ όνειρό της”. Και η διαπίστωση ότι “δε χάθηκε δεν έφυγε κάπου ψηλά πετάει / κάπου τα πίνει μόνος του και μας χαμογελάει” (Κάπου τα πίνει μόνος του, του Ιωάννη Πανουτσόπουλου) έρχεται σαν επιστέγασμα, εκφράζοντας την ελπίδα ότι οι άνθρωποι που χάνονται από τη ζωή μας, υπάρχουν κάπου αλλού, σε κάποια άλλη διάσταση, αόρατη σε μας. Κάτι που, νωρίτερα, στο συγκλονιστικό Εμπιστευτικό (Alice Tori) κατά κάποιον τρόπο είχε ήδη επιβεβαιωθεί, με τον αποχωρήσαντα να κάνει τον απολογισμό του, φέρνοντας στο νου τη μάνα του μέσα από εικόνες που θυμίζουν τα παραμύθια και τα δημοτικά τραγούδια. “Να περνούν φαντάσματα, να περνώ κι εγώ”, καταλήγει, σαν ένα αντίστροφο μοιρολόι: αυτό του νεκρού, που άφησε πίσω τους αγαπημένους του και ίσως μπορεί να τους δει από εκεί που βρίσκεται, αλλά αδυνατεί να επικοινωνήσει άμεσα μαζί τους γιατί εκείνοι δεν είναι σε θέση να τον δουν – απλώς κάποιες φορές μπορεί και να αισθάνονται την παρουσία του.

Η πολύ ξεχωριστή αυτή συλλογή, η τόσο σημαντική, κυκλοφορεί με τη μορφή βιβλίου – cd όπου περιλαμβάνονται και τα ποιήματα – στίχοι των τραγουδιών, ένα συγκινητικό σημείωμα του Βαγγέλη Βελώνια και μια συνταρακτική κατάθεση ψυχής του Τάσου Γκρους, ενώ τις σελίδες κοσμούν υπέροχα, τρυφερά σχέδια της Αλέξιας Γκρους, πραγματικά κοσμήματα, που με τα έντονα χρώματά τους εκφράζουν απόλυτα τη δύναμη της μνήμης και της ελπίδας, με την έμφαση στο γαλάζιο και το κόκκινο να συμβολίζει την αγάπη που δεν πεθαίνει ποτέ.


Δημοσιεύτηκε στο DIASTIXO τον Ιούνιο του 2019
https://diastixo.gr/allestexnes/mousiki/12315-oti-agapas-yparxei

29 May 2019

Μεταξούλα Μανικάρου: Αιτωλοακαρνάνες συγγραφείς παιδικής λογοτεχνίας

Η Αιτωλοακαρνανία είναι τόπος με πλούσια μυθολογία και πολιτιστική παράδοση αιώνων. Πλευρώνα, Καλυδώνα, Θέρμο, Στράτος, Οινιάδες, Μακύνεια, Πάλαιρος: αρχαιολογικοί χώροι και θέατρα, που δηλώνουν την παρουσία του πολιτισμού και των τεχνών. Φημισμένοι κατά την αρχαιότητα για την στρατιωτική και πολιτκή τους ικανότητα, οι Αιτωλοί ανέδειξαν ωστόσο σημαντικές προσωπικότητες των γραμμάτων, με προεξάρχοντα  φυσικά τον Κοσμά τον Αιτωλό. Κυρίως όμως από τον 19ο αιώνα κι έπειτα, παρατηρείται η μεγαλύτερη άνθιση των γραμμάτων και των τεχνών στην ευρύτερη περιοχή της Αιτωλοακαρνανίας. Κωστής Παλαμάς, Κωνσταντίνος Χατζόπουλος, Μιλτιάδης Μαλακάσης, Θανάσης Κυριαζής, Πέτρος Δήμας –  από τους εξέχοντες εκπροσώπους της, μέρος μιας παράδοσης που συνεχίζεται και σήμερα.

Εξίσου σημαντική είναι και η λογοτεχνική παραγωγή της Αιτωλοακαρνανίας στον χώρο της παιδικής και εφηβικής λογοτεχνίας τα τελευταία πενήντα περίπου χρόνια. Ο ογκώδης και πλούσιος σε υλικό τόμος “Αιτωλοακαρνάνες Συγγραφείς Παιδικής Λογοτεχνίας” της Μεταξούλας Μανικάρου περιλαμβάνει συγκεντρωμένα στοιχεία για τους Αιτωλοακαρνάνες συγγραφείς που τα έργα τους καλύπτουν αυτόν ακριβώς τον χώρο, μέσα από μια εκτενή ερευνητική εργασία εγκυκλοπαιδικού ενδιαφέροντος.

Η Μεταξούλα Μανικάρου γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, αλλά ζει στο Αγρίνιο όπου εργάστηκε ως φιλόλογος και Σχολική Σύμβουλος στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση. Από το 2017 ανήκει στο Εργαστηριακό Διδακτικό Προσωπικό του Παιδαγωγικού Τμήματος Δημοτικής Εκπαίδευσης του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων. Έχει τρία μεταπτυχιακά στις Επιστήμες της Αγωγής: Νεοελληνική Γλώσσα και Παιδική Λογοτεχνία (Πανεπιστήμιο Ιωαννίων), Θεωρία, Πρακτική και Αξιολόγηση της Διδασκαλίας (Πανεπιστήμιο Λευκωσίας), Διδακτική της Γλώσσας και της Λογοτεχνίας (Πανεπιστήμιο Λευκωσίας). Η διδακτορική της διατριβή είχε θέμα τη Νεοελληνική Λογοτεχνία (Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων). Κατέχει επίσης πιστοποιητικό Παιδαγωγικής και Διδακτικής Επάρκειας από την Ανώτατη Σχολή Παιδαγωγικής και Τεχνολογικής Εκπαίδευσης (Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων) και είναι επιμορφώτρια εκπαιδευτικών φιλολόγων στις νέες τεχνολογίες. Ασχολείται επισταμένως με τη νεοελληνική και παιδική λογοτεχνία, τη νεοελληνική γλώσσα και τον ελληνικό περιοδικό τύπο, θέματα τα οποία ερευνά επίσης στα βιβλία, τις δημοσιεύσεις και τις εισηγήσεις της.

Τα κίνητρά της για τη δημιουργία του πολύ σημαντικού αυτού έργου ήταν πολλά. Όπως αναφέρει στο εισαγωγικό της σημείωμα, από το 1974 και μετά παρατηρείται μια γενικότερη άνθιση της παιδικής – εφηβικής λογοτεχνίας στην Ελλάδα. Από την άλλη, υπήρχε ένα βιβλιογραφικό κενό σε σχέση με την καταγραφή της ανάλογης λογοτεχνικής παραγωγής της Αιτωλοακαρνανίας, επομένως μια τέτοιου είδους έρευνα και συγκέντρωση στοιχείων ήταν κάτι παραπάνω από αναγκαία. “Τέλος, λόγοι χρέους προς τους αιτωλοακαρνάνες συγγραφείς, που αφιερώθηκαν στο παιδικό λογοτεχνικό βιβλίο, γνώρισαν πολλαπλές εκδόσεις και ανατυπώσεις του έργου τους και απέσπασαν βραβεία και τιμητικές διακρίσεις, λειτούργησαν, καθοριστικά, για την ολοκλήρωση της μελέτης αυτής”, σημειώνει χαρακτηριστικά. Ορίζοντας λοιπόν ως χρονικό φάσμα την περίοδο 45 χρόνων από το 1974 μέχρι το 2019, και ως τοπική εμβέλεια την Περιφερειακή Ενότητα Αιτωλοακαρνανίας, η ερευνήτρια μελέτησε συστηματικά και καταλογογράφησε το έργο 19 λογοτεχνών με καταγωγή από τον συγκεκριμένο νομό οι οποίοι έχουν γράψει ή συνεχίζουν να γράφουν βιβλία που απευθύνονται σε παιδιά και εφήβους. Οι συγγραφείς που περιλαμβάνονται στον ογκώδη τόμο είναι οι εξής: Έλλη Γιαννοπούλου, Αριάδνη Δάντε (Έφη Σαμαρτζοπάνου), Ντίνος Δημόπουλος, Χρήστος Δημόπουλος, Βησσαρία Ζορμπά – Ραμμοπούλου, Σταυρούλα Κάτσου – Καντάνη, Ιωάννα Κουτρουλού, Διονύσης Λεϊμονής, Βούλα Μάστορη, Αργυρώ Πιπίνη, Ιωάννα Πίττα, Ελένη Πριοβόλου, Σταύρος Σταυρίδης, Τζέμη Τασάκου, Ελένη Τασοπούλου, Ελένη Τσιάλτα, Ιωάννης Τσιτσιβός, Παντελής Φλωρόπουλος, Ελένη Χωρεάνθη.

Δεν πρόκειται ωστόσο απλώς για μία καταγραφή των λογοτεχνών και του έργου τους. Στις σελίδες που είναι αφιερωμένες σε κάθε συγγραφέα, περιλαμβάνεται ένα βιογραφικό σημείωμα, το μέχρι τώρα σύνολο των βιβλίων του, μια αναλυτική παρουσίαση των βιβλίων παιδικής ή / και εφηβικής λογοτεχνίας που έχει εκδώσει, μαζί με το εξώφυλλο, το κείμενο οπισθοφύλλου και τα στοιχεία έκδοσης του καθενός, ενώ γίνεται και μια πιο λεπτομερής παρουσίαση ενός ή περισσότερων βιβλίων με την περίληψη του θέματός του και την ανάλυση του περιεχομένου και των στόχων του. Τα πορτραίτα αυτά συμπληρώνουν μία ή περισσότερες συνεντεύξεις των συγγραφέων καθώς και αυτοπαρουσιάσεις σε κάποιες περιπτώσεις. Πρόκειται για μία εξαιρετικά περιεκτική εργασία, ιδιαίτερα χρήσιμη για όποιον θέλει ή χρειάζεται μια συνολική παρουσίαση του συγκεκριμένου θέματος, χρήσιμη επίσης για φοιτητές και μελετητές, χωρίς όμως να περιορίζεται σε τέτοιου είδους εξειδικευμένη χρήση, καθώς μέσα από το έργο αυτό ο καθένας μπορεί να γνωρίσει καλύτερα όλους αυτούς τους δημιουργούς που τους ενώνει η κοινή καταγωγή, η αγάπη για τον τόπο τους και η προσφορά στον χώρο του βιβλίου για παιδιά και εφήβους.


Δημοσιεύτηκε στο DIASTIXO τον Μάιο του 2019
https://diastixo.gr/kritikes/meletesdokimia/12258-metaksoula-manikaroy