21 January 2019

John Connolly: Φονικό Είδος

Σε μια απομακρυσμένη περιοχή του βόρειου Μέιν, η Γκρέις Πελτιέ, μεταπτυχιακή φοιτήτρια, εντοπίζεται νεκρή στο αυτοκίνητό της. Όλα δείχνουν ότι πρόκειται για αυτοκτονία, ωστόσο ούτε ο πατέρας της ούτε και ο πρώην γερουσιαστής Τζακ Μερσιέ, που έχει προσωπικούς λόγους να ενδιαφέρεται για την υπόθεση, έχουν πειστεί γι’ αυτό. Αναθέτουν από κοινού στον Τσάρλι Πάρκερ, πρώην αστυνομικό και νυν ιδιωτικό ντετέκτιβ, να εξετάσει τα δεδομένα, ελπίζοντας ότι θα καταφέρει να φτάσει στους πιθανούς δολοφόνους της κοπέλας. Στο μεταξύ, εργάτες στην περιοχή του Ιγκλ Λέικ έρχονται αντιμέτωποι με ένα μακάβριο εύρημα: έναν ομαδικό τάφο στις όχθες μια λίμνης. Τα πτώματα, από τα οποία ελάχιστα απομεινάρια έχουν πλέον διασωθεί, ανήκουν όλα στα μέλη μιας θρησκευτικής κοινότητας, για την οποία η Γκρέις έκανε έρευνες καθώς ήταν το θέμα της διατριβής της. Αναζητώντας απαντήσεις, ο Τσάρλι Πάρκερ αρχίζει σιγά σιγά να ξεκλειδώνει έναν σκοτεινό κόσμο, απελευθερώνοντας δολοφονικές δυνάμεις που δρουν ανεξέλεγκτα, σκορπίζοντας τον θάνατο στο πέρασμά τους.

Το αστυνομικό θρίλερ Φονικό Είδος, που κυκλοφορεί στα ελληνικά σε δεύτερη έκδοση με την εξαιρετική μετάφραση του Πητ Κωνσταντέα, είναι η τρίτη ιστορία του Τζον Κόνολι με ήρωα τον Τσάρλι Πάρκερ. Η πρώτη φορά που ο ιδιόρρυθμος ιδιωτικός ντετέκτιβ συστήθηκε στο αναγνωστικό κοινό ήταν με το Κάθε Νεκρό Πράγμα (1999), το οποίο ήταν, παρεμπιπτόντως, και το πρώτο βιβλίο του  Κόνολι, ενώ φέτος πρόκειται να κυκλοφορήσει το δέκατο ένατο μυθιστόρημα της σειράς, με τον τίτλο A Book of Bones (Το Βιβλίο των Οστών). 

Ο πολυβραβευμένος Τζον Κόνολι γεννήθηκε στο Δουβλίνο το 1968. Σπούδασε αγγλική φιλολογία και δημοσιογραφία, και έχει εκδώσει έως τώρα πολυάριθμα μυθιστορήματα, καθώς και συλλογές διηγημάτων. Τα πιο γνωστά του βιβλία είναι εκείνα που ανήκουν στη σειρά με ήρωα τον Τσάρλι Πάρκερ, ενώ έχει γράψει και μυθιστορήματα μυστηρίου και φαντασίας για εφήβους. Ο Κόνολι είναι συγγραφέας με μοναδικό ταλέντο και μια ιδιοφυή, γοητευτική γραφή που μαγνητίζει με την αμεσότητα και τον λυρισμό της, τη δεξιοτεχνική απόδοση του τρόμου και τις λεπτές χιουμοριστικές πινελιές όπου χρειάζεται. Στο Φονικό Είδος στήνει με απόλυτη αρτιότητα το υποβλητικό σκηνικό και την ατμόσφαιρα της ιστορίας του από τις πρώτες κιόλας φράσεις, οριοθετώντας την πεμπτουσία της. Στη συνέχεια αρχίζει να εντάσσει με μαεστρία ένα – ένα τα στοιχεία – κλειδιά, άλλοτε υπαινικτικά και άλλοτε πιο ξεκάθαρα, ισορροπώντας πάντα, όπως τόσο καλά ξέρει, ανάμεσα στο ρεαλιστικό και το μεταφυσικό, με την ύπαιθρο του Μέιν σαν καμβά και βασικό χώρο δράσης. 

Ο Τσάρλι Πάρκερ αφηγείται την ιστορία σε πρώτο πρόσωπο, επομένως βλέπουμε κι εμείς τον υπαρκτό κόσμο με τον ασυνήθιστο τρόπο με τον οποίο εκείνος τον αντιλαμβάνεται. Η διαίσθησή του τού επιτρέπει να βλέπει τα γεγονότα πριν συμβούν ή να γίνεται μάρτυρας ενώ συμβαίνουν, χωρίς να είναι ο ίδιος εκεί. Χάρις στην συναισθησία του, αντιλαμβάνεται αλλαγές στον χώρο γύρω του που περνούν απαρατήρητες από τους άλλους. Όταν για παράδειγμα εισβάλλει ένα κακό στοιχείο, ο Τσάρλι νιώθει τον αέρα να αλλοιώνεται. Κάποια στιγμή που γυρίζει σπίτι του ενώ το έχουν παραβιάσει, χωρίς ακόμα να ξέρει τι έχει συμβεί ή αν όντως έχει συμβεί κάτι, έχει την αίσθηση ότι στοιχεία του περιβάλλοντος χώρου και της ατμόσφαιρας έχουν μετατοπιστεί. Είναι αλαφροΐσκιωτος, βλέπει φαντάσματα και επικοινωνεί με τους νεκρούς, οι οποίοι του στέλνουν μηνύματα και τον καθοδηγούν. Είναι σαν ένας ενδιάμεσος που συνδέει τον κόσμο των ζωντανών με την αόρατη διάσταση των νεκρών, ένας άγγελος που τιμωρεί τους κακούς, καθοδηγούμενος από εκείνους που αποσπάστηκαν βίαια από τη ζωή. Εσκεμμένα το μεταφυσικό – υπερφυσικό στοιχείο μένει ασαφές: δεν ξέρουμε ποτέ αν ο κόσμος των σκιών που μπορεί και βλέπει ο Τσάρλι υπάρχει όντως ή είναι αποκύημα της φαντασίας του. Απόρροια, ίσως, της τραγωδίας που έχει βιώσει στο παρελθόν και τον έχει τσακίσει ανεπανόρθωτα, ίσως μια απελπισμένη προσπάθεια  να επικοινωνήσει με τους αγαπημένους του. Άλλωστε και ο ίδιος ο Τσάρλι μοιάζει να μην ανήκει εντελώς στον κόσμο που τον περιβάλλει. 

Ο ήρωας του Κόνολι είναι μοναχικός, ελαφρώς αντικοινωνικός, με ελάχιστους φίλους οι οποίοι, ωστόσο, του είναι πιστοί μέχρι το κόκαλο και για τους οποίους νοιάζεται πολύ περισσότερο απ’ όσο αφήνει να φανεί. Η Ρέιτσελ, η κοπέλα του, είναι μια ήρεμη, εξισορροπητική δύναμη στη ζωή του. Οι συνεργάτες του, ο Λούις, πληρωμένος δολοφόνος υψηλών προδιαγραφών, και ο Έιντζελ, υπερταλαντούχος διαρρήκτης, είναι οι άνθρωποι που εμπιστεύεται, που του συμπαραστέκονται, που τον προστατεύουν ακόμα και με την ίδια τους τη ζωή, αν χρειαστεί. Η έρευνα του Τσάρλι είναι επίπονη και εξαιρετικά επικίνδυνη, τόσο για τον ίδιο όσο και για τους δικούς του ανθρώπους. Σύντομα διαπιστώνει ότι οι ρίζες του κακού είναι καλά κρυμμένες στο μακρινό παρελθόν, και οι απολήξεις τους είναι γραπωμένες στο παρόν, αναζητώντας απλώς μια αφορμή, ένα στραβοπάτημα, ένα “κάλεσμα” για να ξεπεταχτούν, παγιδεύοντας όλο και περισσότερα θύματα στον φονικό τους ιστό. Ο μόνος τρόπος να εξολοθρευτεί το κακό είναι κατά πρόσωπο, σε μια αναμέτρηση όπου ο Τσάρλι, μαζί με τον φύλακα άγγελό του, θα αναλάβουν τον ρόλο των εντεταλμένων τιμωρών του.

“Ζούμε σ’ έναν κόσμο – κερήθρα”, λέει σιβυλλικά στον πρόλογο ο Κόνολι, συνδέοντας άμεσα και αμετάκλητα την ιστορία του με έναν ισχυρό συμβολισμό, ο οποίος στην πορεία θα αποκαλύψει κι άλλες πτυχές, κι άλλες εκδοχές, ακόμα πιο τρομακτικές από εκείνες που αρχικά υποψιαζόμαστε. Ο Τσάρλι πραγματοποιεί μια κάθοδο στον Άδη καθώς σιγά σιγά μπαίνει όλο και πιο βαθιά στην καρδιά του κόσμου – κερήθρας, ξεσκεπάζοντας παράλληλα τα μύχια της ψυχής ανθρώπινων πλασμάτων που μόνο κατ’ επίφαση ανήκουν στην ανθρώπινη ράτσα: οι σκέψεις τους, οι πράξεις τους, η όψη τους, η ύπαρξή τους η ίδια, παραπέμπουν σε κάτι άλλο, κάτι φρικιαστικά αλλόκοσμο, κάτι που τους συνδέει με πλάσματα που η φύση εξόπλισε με φονικά ένστικτα και μέσα, με σκοπό απλώς να τα βοηθήσει να επιβιώσουν, ωστόσο στα χέρια ανθρώπων τα μέσα αυτά γίνονται εργαλεία δολοφονικών πράξεων. Η δυνατή εικονοπλασία με τα έντομα, τα ερπετά και τα τρωκτικά εντείνει τη αίσθηση ότι κάτω από την φλούδα του ορατού κόσμου ζει και κινείται ένας άλλος – αόρατος, σκοτεινός, επικίνδυνος. Ιδίως τα έντομα κυριαρχούν, είτε σαν αθώα πλάσματα που απλώς περιφέρονται στον αέρα, είτε σαν δολοφονικά όπλα στα χέρια διεστραμμένων ανθρώπων, είτε σαν αθέλητα κομμάτια εικαστικών εγκαταστάσεων που κόβουν την ανάσα, είτε βρίσκοντας την τρομακτική αντιστοιχία τους σε ανθρώπους με τους οποίους μοιάζουν να συσχετίζονται. Ο Κόνολι καθηλώνει περιγράφοντας με ανατριχιαστικές λεπτομέρειες τα σκηνικά των φόνων, συγκινεί με τον λυρισμό και την ευαισθησία του στις οραματικές συναντήσεις του Τσάρλι με τους αόρατους οδηγούς του, δημιουργεί ένα κλίμα τρόμου απόλυτα εμβυθιστικό.

Σίγουρα οι πιο ψαγμένοι αναγνώστες θα υποψιαστούν τις συνειδητές ή υποσυνείδητες πηγές έμπνευσης του Κόνολι – έρχονται απόηχοι από τα Φαινόμενα, το ανυπέρβλητο θρίλερ του Ντάριο Αρτζέντο, ή το Απαγορευμένο, το εμβληματικό διήγημα του Κλάιβ Μπάρκερ σε ορισμένες σκηνές – ωστόσο ο Κόνολι έχει το ταλέντο να μετουσιώνει τις επιρροές του σε κάτι ολοκληρωτικά δικό του, να εντάσσει τα γνώριμα σημεία αναφοράς στο μαγευτικά ανατριχιαστικό σύμπαν που τόσο αριστοτεχνικά δημιουργεί. Το Φονικό Είδος είναι ένα αριστουργηματικό ψυχολογικό θρίλερ που σε στοιχειώνει, με όλη τη σημασία της λέξης.


Δημοσιεύτηκε στο DIASTIXO τον Ιανουάριο του 2019

16 January 2019

Σκέψεις του κ. Λίντζι για το “Αρχέτυπο Άσμα” (Nicholas Vachel Lindsay)



Επιλογή & Μετάφραση: Βερίνα Χωρεάνθη


Ο Nicholas Vachel Lindsay (Νίκολας Βέιτσελ Λίντζι, 1879-1931) ήταν ένας ιδιοφυής, χαρισματικός και πρωτοπόρος ποιητής, πεζογράφος και ιδιότυπος τραγουδοποιός, ο οποίος είχε συλλάβει μια ιδιαίτερα μοντέρνα και ριζοσπαστική για την εποχή του μέθοδο παρουσίασης των ποιημάτων του, απαγγέλλοντάς τα σε δημόσιους χώρους με ύφος και ερμηνεία που παρέπεμπαν σε θεατρικό δρώμενο. Επιπλέον συνήθιζε να εικονογραφεί τα έργα του με οραματικά σχέδια που ζωγράφιζε ο ίδιος. Το κείμενο που ακολουθεί είναι ένα μικρό δοκίμιο που δημοσίευσε στο ιστορικό Αμερικανικό περιοδικό Poetry, A Magazine of Verse, στο τεύχος 4 του τέταρτου τόμου (1914), “απαντώντας” σε ερώτημα του Ουίλιαμ Μπάτλερ Γέιτς. Στο ίδιο τεύχος είχε δημοσιευτεί και το εκτενές ποίημά του “Ο Χορός των Πυροσβεστών”, στο οποίο αναφέρεται στο δοκίμιο. Ένα μικρό αλλά πολύ χαρακτηριστικό κομμάτι από την ποιητική αυτή σύνθεση έχω συμπεριλάβει εδώ. Όπως φαίνεται και στο απόσπασμα, υπάρχουν σκηνοθετικές οδηγίες για την ερμηνεία των στροφών και των ενοτήτων. Τα σχέδια που συνοδεύουν τη μετάφραση είναι επιλεγμένα από τις εικονογραφήσεις του, χαρακτηριστικά του ύφους και της μοναδικής τεχνοτροπίας του.

Πρόσφατα στο Σικάγο, ο κ. Γέιτς με ρώτησε: “Τι να κάνουμε για να φέρουμε ξανά στην ποίηση το αρχέτυπο άσμα;” Βρίσκω τον ορισμό αυτού που ο κ. Γέιτς χαρακτηρίζει “αρχέτυπο άσμα στην ποίηση”, στον τελευταίο τόμο του Καθ. Έντουαρντ Μπλις Ριντ για την Αγγλική στιχουργική. Στο κεφάλαιό του για τον ορισμό του στίχου αναφέρει: “Σύμφωνα με τους Έλληνες, το ‘Άσμα’ ήταν ένας καθολικά περιεκτικός όρος. Συμπεριελάμβανε το σιγοτραγούδισμα της παραμάνας προς το παιδί, … το μισοτραγουδιστό μουρμουρητό του ναύτη, την επίσημη ωδή του ποιητή. Σε όλα τα Ελληνικά ποιήματα, ακόμα και στις χορωδιακές ωδές, η μουσική ήταν η θεραπαινίδα του στίχου… ο ίδιος ο ποιητής συνέθετε τη συνοδεία. Ο Ευριπίδης είχε επικριθεί γιατί ο Ιοφών… τον είχε βοηθήσει να επενδύσει κάποιες από τις τραγωδίες του”.

Περιγράφεται εδώ ένας τύπος της Ελληνικής τεχνικής που επιβιώνει στο Αμερικανικό βοντβίλ, όπου στον κάθε στίχο τα δύο τρίτα είναι μιλητά και το ένα τρίτο τραγουδιστό, ενώ η συνολική παρουσίαση, συμπεριλαμβανομένων της μουσικής και της απαγγελίας, εξαρτάται κατά πολύ από την αυτοσχεδιαστική ικανότητα και το ένστικτο του ερμηνευτή.


Υποβάλλω με σεβασμό τον “Χορό των Πυροσβεστών” σαν ένα πείραμα κατά το οποίο επιχειρώ να συνδέσω αυτή τη μορφή του βοντβίλ με τον πρόγονό της: τον αρχετυπικό Ελληνικό μισο-τραγουδιστό στίχο. Σε αυτή την περίπτωση, το ένα τρίτο της μουσικής πρέπει να το προσθέσει, ακούγοντας το ένστικτό του, ο αναγνώστης. Πρέπει δηλαδή να γίνει κι αυτός ένας Ιοφών. Και μπορεί εύκολα να γίνει Ιοφών αν αντιμετωπίσει το κομμάτι με αυτό που θα μπορούσαμε να αποκαλέσουμε την Υψηλότερη Φαντασία του Βοντβίλ. Τα καίρια σημεία είναι: μεγάλη προσοχή στο κρίσιμο γύρισμα στη μέση του κομματιού, και λεπτοδουλεμένη απόδοση του πρώτου μισού της δεύτερης ενότητας, για να τονιστεί η ξαφνική αντίθεση με το δεύτερο μισό, όπου ο επιθανάτιος ψίθυρος του Αληθινού Έρωτα – και, αν θέλετε, όλων των ωραίων πραγμάτων – πνίγεται μέσα στον θόρυβο των πνευστών: “Αλλά η κραυγή του πνίγεται από τον περήφανο μαέστρο.”

Το πρώτο μισό της τρίτης ενότητας, μαζί με την παράθεση, μπορεί να απαγγελθεί σε έναν ημιεπίσημο τόνο. Στη συνέχεια έρχεται η τελική κλαγγή των μηχανών.

Το “Μονοπάτι της Σάντα Φε” είναι άλλο ένα παρεμφερές πείραμα.

Οι μεγάλες γενικές αντιθέσεις ανάμεσα στις βασικές ενότητες θα πρέπει να είναι ο κανόνας  αυτών των πρώτων προσπαθειών για αυτοσχεδιασμό. Ο συγγραφέας ελπίζει ότι μετά από δύο ή τρεις αναγνώσεις, ο κάθε στίχος θα υποβάλλει τη δική του ξεχωριστή προσθήκη μελωδίας στον ερμηνευτή, ο οποίος θα έχει πλέον συνηθίσει τις ρυθμικές εναλλαγές. Αφήστε τον να επιλέξει αυθόρμητα τι θέλει να απαγγείλει και τι να τραγουδήσει.

Ο πραγματικός Χορός των Πυροσβεστών έλαβε χώρα στο Σπρίνγκφιλντ του Ιλινόις στις 13 Νοεμβρίου του 1913. Το απλόχωρο Οπλοστάσιο της Εθνοφρουράς του Ιλινόις γέμισε με πυροσβέστες και τις συνοδούς τους.


Ο Χορός των Πυροσβεστών (Απόσπασμα)

ΙI

(Αργά και απαλά – με τον τρόπο μιας ληθαργικής, υπαινικτικής μουσικής)

Παιχνιδιάρικα, χαρούμενα,
Λικνίζεται ο μαέστρος
Αλλάζοντας την ένταση
Του ρυθμού της άγριας μπάντας.
Με μια κόκκινη, βασιλική
Ευθυμία,
Ένα κουβάρι ήχων
Και μια συγκοπή,
Με κύκλους και στροφές
Απ’ άκρη σ’ άκρη,
Μάστορας των ονείρων,
Περήφανος σαν παγώνι.
Σαν άρχοντας των εύθραυστων
Ανθών της απόλαυσης,
Οδηγεί τη συνείδηση
Πίσω μέσα στη νύχτα.
Ονειρεύεται πως είναι στρατιώτης
Με τα φτερά και τα σπιρούνια του,
Και λεβέντες νέοι
Υπακούν στις διαταγές του,
Μαστιγώνοντας τις λογικές
Σκέψεις που μισεί,
Ενώ τους οδηγεί πίσω
Στις πύλες της ονειρούπολης.
Πώς μπορούν οι βαριεστημένοι
Χορευτές να ξέρουν
Ότι τα κόκκινα όνειρα έρχονται
Όταν τα καλά όνειρα φεύγουν;
“Αυτή είναι η νύχτα του έρωτα”
Χτυπήστε τις ασημένιες καμπάνες της χαράς,
“Η νύχτα του έρωτα,”
Χτυπήστε τις ασημένιες καμπάνες της χαράς.
Μέλι και κρασί –
Μέλι και κρασί:
Παίξτε σιγανά τώρα, βιολιά,
Παίξτε, παίξτε σιγανά:
Φύσα απαλά, ξύλινη φλογέρα,
Γλυκά και αργά.
Σαν παπαρούνες του μεσονυχτίου
Ανθίζουν οι αγαπημένες.
Τα μάτια τους αστραποβολούν δύναμη,
Τα χείλια τους είναι άλαλα.
Όλο και πιο γρήγορος
Γίνεται ο παλμός τους
Αν και τώρα πιο απαλά
Το τύμπανο χτυπά:
“Μέλι και κρασί,
Μέλι και κρασί.”
Είναι ο χορός των πυροσβεστών –
Είναι ο χορός των πυροσβεστών.

(Να ακουστεί σαν ψίθυρος)

“Με σφάζουν,”
Φωνάζει ο Αληθινός-Έρωτας,
Εκεί στη σκιά.
“Και πεθαίνω,”
Φωνάζει ο Αληθινός-Έρωτας,
Εκεί που κουρνιάζει.
“Όταν έρχονται τα όνειρα της φωτιάς,
Τα σοφά όνειρα χάνονται.”

“Αλλά η κραυγή του πνίγεται
Από τον περήφανο μαέστρο.
Και τώρα ηχούν μεγάλα γκονγκ
Διαπεραστικά, δυνατά,
Και τα τύμπανα κροτούν,
Και κρύβουν την ντροπή
Με έναν συριγμό και ένα στροβίλισμα
Στο όνομα του νεκρού Έρωτα.
Κόκκινο και βυσσινί
Και άλικο και τριανταφυλλί,
Μαγικές παπαρούνες
Ανθίζουν οι αγαπημένες.
Το άλικο μένει
Όταν φεύγει το τριανταφυλλί κοκκίνισμα,
Και ο Έρωτας κουρνιάζει
Σε έναν μαρμάρινο τάφο.
“Είναι η νύχτα της καταστροφής,”
Χτυπήστε τις καμπάνες της καταστροφής,
“Νύχτα της καταστροφής,”
Χτυπήστε τις καμπάνες της καταστροφής.
Αφουγκραστείτε τα φλάουτα, ακόμα παίζουν χαρούμενα –
“Είναι μια φεγγαρόλουστη βραδιά μέσα στην άνοιξη του χρόνου.”


Δημοσιεύτηκε στο FRACTAL τον Ιανουάριο του 2019
http://fractalart.gr/nicholas-vachel-lindsay/