28 June 2017

Alice Brière-Haquet: Η κυρία Άιφελ


Ο πύργος του Άιφελ κατασκευάστηκε μέσα σε δύο χρόνια, από το 1887 μέχρι το 1889, με σκοπό να παρουσιαστεί στην επετειακή Διεθνή Έκθεση το 1889 για τον εορτασμό των εκατό χρόνων από τη Γαλλική Επανάσταση. Ο μηχανικός Γουστάβος Άιφελ εμπνεύστηκε το σχήμα του πύργου από το Παρατηρητήριο Latting της Νέας Υόρκης – έναν ξύλινο πύργο ο οποίος χαρακτηρίστηκε αργότερα ‘ο πρώτος ουρανοξύστης’ της πόλης. Το 1885, όταν ο Άιφελ παρουσίασε τα σχέδιά του για την κατασκευή του δικού του πύργου στην Ένωση Πολιτικών Μηχανικών, ανέφερε ότι ο πύργος αυτός θα συμβολίζει τη σύγχρονη αρχιτεκτονική, αλλά και τον αιώνα της Βιομηχανίας και της Επιστήμης, ο οποίος ήρθε χάρις στα μεγάλα επιστημονικά κινήματα του 18ου αιώνα αλλά και στην Επανάσταση του 1789, ως φόρος τιμής στην οποία θα κατασκευαζόταν.

Αυτά είναι με πολύ λίγα λόγια τα πραγματικά γεγονότα που οδήγησαν στην δημιουργία του ιστορικού αυτού πύργου, ο οποίος αποτελεί σήμα κατατεθέν του Παρισιού, αλλά και της Γαλλίας κατ’ επέκταση. Η Alice Brière-Haquet, ωστόσο, θέλησε να δώσει μία διαφορετική ερμηνεία για την κατασκευή του Πύργου του Άιφελ, εμπλέκοντάς τον σε μια ιστορία αγάπης και αφοσίωσης. Η συγγραφέας, η οποία έχει διδάξει λογοτεχνία σε γυμνάσια για δώδεκα χρόνια, παίρνει πολλές ελευθερίες και αυτοσχεδιάζει σε ιδιαίτερα μεγάλο βαθμό, χρησιμοποιώντας μεν το όνομα του μηχανικού Άιφελ και τις πραγματικές ιδιότητές του (ήταν όντως μηχανικός που κατασκεύαζε γέφυρες, για παράδειγμα), αλλά παραλλάσσοντας τους λόγους για τους οποίους κατασκεύασε τον περίφημο πύργο.

Στη δική της φανταστική εκδοχή, ο Άιφελ εμπνεύστηκε τον πύργο από την αγαπημένη του, η οποία ήταν βαριά άρρωστη και χρειαζόταν καθαρό αέρα. «Κι αν έφτιαχνες γραμμές ουράνιες για τρένα, / να κάνουμε στα σύννεφα ταξίδια ονειρεμένα;» λέει στον Άιφελ η καλή του. Έτσι, λέει η Brière-Haquet, ο Άιφελ κλείνεται στο γραφείο του για να σκεφτεί και αποφασίζει να φτιάξει έναν πύργο τόσο ψηλό που να φτάνει μέχρι τα σύννεφα, ώστε να προσφέρει στην αγαπημένη του αυτό που είχε τόσο ανάγκη για να γίνει καλά.

Διατηρώντας ένα μικρό μέρος της πραγματικότητας (η πραγματική γυναίκα του Άιφελ ήταν όντως άρρωστη – πέθανε μάλιστα σε πολύ νεαρή ηλικία, αν και πολλά χρόνια πριν την δημιουργία του πύργου από τον σύζυγό της), η συγγραφέας αλλάζει το όνομα της ηρωίδας του βιβλίου της (η κυρία Άιφελ αναφέρεται στην ιστορία ως Κάτια, ενώ στην πραγματικότητα την έλεγαν Μαργκερίτ), κι έτσι αποσυνδέει ως ένα βαθμό την ιστορική αλήθεια από τη δική της φανταστική ιστορία. Ουσιαστικά ο πύργος του Άιφελ λειτουργεί ως σύμβολο, και θα μπορούσε να είναι οποιοδήποτε μεγάλο μνημείο ή, αν το πάμε ακόμα παραπέρα, ο,τιδήποτε φαινομενικά ακατόρθωτο – είτε πρόκειται για αντικείμενο είτε για ενέργεια – που είναι ικανός να κάνει ο άνθρωπος προκειμένου να εκφράσει την απεριόριστη αγάπη του σε κάποιο άλλο άτομο ή ακόμα και σε μια ιδέα.

Η ιστορία είναι γραμμένη σε στίχους με μέτρο και ομοιοκαταληξία, τους οποίους έχει αποδώσει με ευαισθησία η συγγραφέας Αργυρώ Πιπίνη, και συνοδεύεται από ιδιότυπα ασπρόμαυρα σχέδια, όπου το μόνο άλλο χρώμα είναι το ροζ, σε πολύ επιλεγμένες επιφάνειες και κυρίως στα μάγουλα των δύο ηρώων. Η εικονογράφος Csil εναρμονίζει το τρυφερά χιουμοριστικό στιλ της με το κείμενο, ενώ οι εικόνες της πολλές φορές κυριαρχούν, συνδυάζοντας με πολύ ιδιαίτερο και ξεχωριστό τρόπο τις απλές γραμμές με την περιπλοκότητα των σχεδίων.


Δημοσιεύτηκε στο DIASTIXO τον Ιούνιο του 2017
http://diastixo.gr/kritikes/paidika/7329-i-kyria

10 June 2017

Ιωάννα Μπουλντούμη: Ούτε ψύλλος στον κόρφο

Η Λίζα Ρούμπεν, διάσημη πρωταγωνίστρια της τηλεόρασης, επισκέπτεται τον έμπειρο ντετέκτιβ Ηρακλή Πουαντιγιέ για να του αναθέσει την διερεύνηση μιας υπόθεσης εκβιασμού με στόχο την ίδια. Οι αποκαλύψεις διαδέχονται η μία την άλλη για την ιδιότροπη και φαντασμένη σταρ, και κυρίως για τον υπεράνω υποψίας διπλωμάτη αρραβωνιαστικό της. Πρόκειται για άλλο ένα βιβλίο από τη σειρά «Γραφείο Αστυνομικών Ερευνών Ηρακλή Πουαντιγιέ» της Ιωάννας Μπουλντούμη, μια διασκεδαστική και γεμάτη χιούμορ ιστορία (έχουν προηγηθεί: «Λείπει η γάτα, χορεύουν τα φαντάσματα», «Σαν το σκύλο με τη γάτα» και «Σκυλίσια ζωή») η οποία  απευθύνεται μεν σε παιδιά, διαβάζεται ωστόσο ευχάριστα και από μεγαλύτερες ηλικίες, ακόμα και από ενήλικες.

Οι ήρωες είναι ζώα με ανθρώπινη συμπεριφορά και ιδιότητες, αλλά τα χαρακτηριστικά του είδους του καθενός δεν απουσιάζουν – το αντίθετο, μάλιστα, εντάσσονται στο γενικότερο πλαίσιο του μύθου και αποτελούν σημαντικό κομμάτι του. Για παράδειγμα, η γάτα, αν και μιλάει και φέρεται σαν άνθρωπος, δεν έχει χάσει την έμφυτη περιέργειά της, και επιπλέον την επιστρατεύει όποτε οι συνθήκες το απαιτούν. Ο ανθρωπομορφισμός των ζώων στην λογοτεχνία πάει αιώνες πίσω – με τον Αίσωπο και τους περίφημους μύθους του, τον Αριστοφάνη, τα μεταγενέστερα δημοτικά τραγούδια, τα λαϊκά παραμύθια, τις παραβολές, τον συναντάμε στα παραμύθια του Άντερσεν, των αδελφών Γκριμ, του Σαρλ Περό, ενώ καταλαμβάνει μια μεγάλη μερίδα στον χώρο των κινουμένων σχεδίων, των κόμικς και των τρισδιάστατων μέσων καλλιτεχνικής έκφρασης. Επιπλέον, πρόκειται για μια ιδιαίτερα διαδεδομένη τεχνική στην παιδική λογοτεχνία ειδικότερα, που τυγχάνει και εξαιρετικής αποδοχής από το αναγνωστικό κοινό για το οποίο προορίζεται.

Η συγγραφέας πλάθει ένα σουρεαλιστικό σύμπαν που κλείνει το μάτι στη νουάρ μυθοπλασία, επιχειρώντας να την επανατοποθετήσει σε μια βάση πιο ανάλαφρη και εύληπτη – κάτι που επίσης αποτυπώνεται με καλαισθησία στις ασπρόμαυρες με κόκκινες λεπτομέρειες εικόνες της Κατερίνας Χαδουλού. Οι τετράποδοι πρωταγωνιστές δραστηριοποιούνται με ανθρώπινες ιδιότητες σε μια φανταστική κοινωνία με ανάλογα χαρακτηριστικά. Ο Ηρακλής Πουαντιγιέ είναι σκύλος Δαλματίας και είναι ντετέκτιβ, ενώ βοηθός του είναι η Αγαθή, μια γάτα. Διόλου τυχαία η επιλογή των ονομάτων, με τον Ηρακλή Πουαντιγιέ να παραπέμπει στον διάσημο λογοτεχνικό ντετέκτιβ Ηρακλή Πουαρό, και την Αγαθή στην δημιουργό του, Αγκάθα Κρίστι.

Εξίσου σημειολογικά και αναλογικά λειτουργούν και οι ιδιότητές τους σε σχέση με το είδος τους, αφού ο ντετέκτιβ δε θα μπορούσε παρά να είναι το λαγωνικό που οσμίζεται τα πάντα, ενώ η βοηθός του, η αθόρυβη, διακριτική, ανεξάρτητη γάτα, ερευνά όσα δε φαίνονται και σε κάποια σημεία κινεί τα νήματα, όπως η συνονόματή της συγγραφέας των αστυνομικών ιστοριών κατευθύνει τα βήματα του ντετέκτιβ ήρωά της. Κάτι αντίστοιχο παρατηρείται και στις εικόνες: το επίθετο μιας από τις βασικές ηρωίδες είναι Ρούμπεν, όνομα που παραπέμπει στο ρουμπίνι και κατ’ επέκταση στο κόκκινο χρώμα, το οποίο κυριαρχεί στα ασπρόμαυρα σχέδια, τονίζοντας διακριτικά το κλίμα χιουμοριστικού μυστηρίου της ιστορίας.

Αν και η βάση του αφηγήματος είναι απλή, διαφαίνεται σε πολλά σημεία η ευχέρεια της συγγραφέως στη χρήση έξυπνων αναφορών και λογοπαιγνίων, κάτι που προσδίδει μια ξεχωριστή ταυτότητα στο βιβλίο. Είναι έξυπνο χωρίς να είναι εξυπνακίστικο, γιατί η περιγραφή των ευτράπελων καταστάσεων γίνεται φυσικά, μέσα στη ροή του κειμένου, και είναι απόλυτα συνταιριασμένη με το γενικότερο ύφος και πνεύμα της ιστορίας. Οι τετράποδοι ήρωες της Μπουλντούμη εύκολα βρίσκουν αντιστοιχία με ανθρώπινους τύπους – από την άλλη, πάλι, ενώ φαινομενικά ανταποκρίνονται σε ορισμένα στερεότυπα, η συμπεριφορά τους δεν είναι πάντα η αναμενόμενη, ανατρέποντας τόσο τον εαυτό τους όσο και τα γεγονότα στα οποία εμπλέκονται.


Δημοσιεύτηκε στο DIASTIXO τον Ιούνιο του 2017
http://diastixo.gr/kritikes/paidika/7196-oute-psilos-ston-korfo